PLAN

ROZWOJU LOKALNEGO

GMINY HAJNÓWKA

 

 Hajnówka 2004

Spis treści:

I....... Obszar i czas realizacji Planu Rozwoju Lokalnego. 4

II...... Aktualna sytuacja społeczno - gospodarcza Gminy Hajnówka.. 6

2.1       Położenie, powierzchnia, ludność. 6

2.2       Środowisko przyrodnicze. 8

2.3       Środowisko kulturowe. 24

2.4       Zagospodarowanie przestrzenne. 26

2.4.1        Uwarunkowania ochrony środowiska. 26

2.4.2        Infrastruktura techniczna. 30

2.4.3        Własność nieruchomości 37

2.4.4        Stan obiektów dziedzictwa kulturowego. 38

2.4.5        Identyfikacja problemów. 39

2.5       Gospodarka. 40

2.5.1        Struktura podstawowych branż. 40

2.5.2        Rolnictwo. 40

2.5.3        Gospodarka leśna. 46

2.5.3        Przemysł i usługi. 48

2.5.3.1     Działalność produkcyjna. 48

2.5.3.2     Usługi rynkowe. 49

2.5.3.3     Handel wewnętrzny. 51

2.5.3.4     Turystyka. 51

2.5.4        Identyfikacja problemów. 54

2.6       Sfera społeczna. 55

2.6.1        Demografia Gminy Hajnówka. 55

2.6.2        Warunki i jakość życia mieszkańców. 62

2.6.3        Grupy społeczne wymagające wsparcia. 67

2.6.4        Rynek pracy. 68

2.6.5        Identyfikacja problemów. 69

III..... Zadania polegające na poprawie sytuacji na terenie Gminy Hajnówka. 70

3.1       Kierunki rozwoju Gminy Hajnówka. 70

3.2       System komunikacji i infrastruktura techniczna. 75

3.3       Infrastruktura społeczna. 77

3.4       Lista zadań do zrealizowania. 79

IV.... Realizacja projektów w ramach ZPORR priorytetu 3 - Rozwój lokalny   81

4.1       Projekty planowane do realizacji w latach 2004 -2006. 81

4.2       Projekty planowane do realizacji na lata 2007 i dalsze. 95

V..... Powiązanie projektów z innymi działaniami. 114

5.1.  Realizowanymi na terenie województwa podlaskiego. 114

5.2. Realizowanymi na terenie Gminy Hajnówka. 116

VI.... Oczekiwane wskaźniki osiągnięć Planu Rozwoju Lokalnego. 117

VII... Plan finansowy na lata 2004 - 2006. 119

VIII.. System wdrażania. 120

IX.... Sposoby monitorowania, oceny i komunikacji społecznej. 120

9.1.      System monitorowania planu rozwoju lokalnego. 120

9.2.      Sposoby oceny planu rozwoju lokalnego. 120

9.3.      Sposoby inicjowania współpracy pomiędzy sektorem publicznym, prywatnym i organizacjami pozarządowymi 121

9.4.      Public Relations planu rozwoju lokalnego. 121

 

 

       I.      Obszar i czas realizacji Planu Rozwoju Lokalnego.

Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Hajnówka został opracowany na cały obszar administracyjny Gminy Hajnówka. Tematycznie dotyczy on wszystkich sfer życia. Zostały w nim:
·        wskazane kierunki rozwoju gminy,
·        zidentyfikowane problemy mające negatywny wpływ na rozwój gminy i życie mieszkańców,
·        określone zadania, które należy zrealizować, aby te problemy rozwiązać.

Z uwagi koszty realizacji tych zadań oraz ograniczone możliwości finansowe Gminy Hajnówka została ułożona lista realizacyjna zadań wg kryterium ważności wynikającego z wagi problemu dla rozwoju gminy i mieszkańców oraz uwzględniająca okres ich realizacji. Zadania te podzielono na dwie grupy:

grupa I - zadania, które będą realizowane w latach 2004 - 2006 obejmujące:

-       ochronę środowiska:
-       gospodarkę wodno - ściekową,
-       gospodarkę odpadami,
-       poprawiające układ komunikacyjny gminy,
-
       stymulujące rozwój gospodarczy i społeczny gminy.

grupa II - zadania, które będą realizowane po roku 2006 obejmujące:

-        małą retencję,
-        ochronę środowiska:
-        gospodarkę wodno - ściekową,
-        gospodarkę odpadami,
-        poprawiające układ komunikacyjny gminy,
-        sferę socjalną, tzn. opiekę społeczną, bezrobocie,

Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Hajnówka opracowany został przy szerokim zaangażowaniu społeczności lokalnej. Wszystkie problemy nurtujące, na co dzień Gminę i jej mieszkańców oraz sposoby ich rozwiązywania były szczegółowo omawiane i dyskutowane na sesjach Rady Gminy Hajnówka oraz na zebraniach wiejskich organizowanych we wszystkich Sołectwach Gminy. Przy opracowywaniu planu były bardzo pomocne opracowane i przyjęte do realizacji przez Radę Gminy strategiczne dokumenty:

  1. Strategia Zrównoważonego Rozwoju Społeczno - Gospodarczego Gminy Hajnówka - Białystok 2000 r.,
  2. Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Hajnówka - Biała Podlaska 1998 - 1999.
  3. Strategia Rozwoju Rolnictwa na Obszarach Chronionych Gmin Puszczańskich

Cz. III Białystok listopad 1999

 

 

    II.      Aktualna sytuacja społeczno - gospodarcza Gminy Hajnówka

2.1           Położenie, powierzchnia, ludność.

Mapa nr 1

Położenie Gminy Hajnówka w województwie podlaskim

 

Gmina Hajnówka położona jest na Nizinie Podlaskiej, w południowo-wschodniej części województwa podlaskiego, na zachodnim krańcu Puszczy Białowieskiej, która nadaje gminie specyficzny mikroklimat i duże walory krajobrazowe. Tereny Gminy Hajnówka to rozległa równina pokryta lasami (55,5 % pow.), łąkami i polami uprawnymi (37% pow.). Przez gminę przepływają liczne cieki wodne, w większości dopływy Bugu.
Gmina Hajnówka należy do powiatu hajnowskiego. Graniczy od północnego zachodu i od północy z Gminą Narew, od zachodu z Gminą Czyże, w części południowo-wschodniej z Gminą Dubicze Cerkiewne, dalej od południa granica gminy pokrywa się z granicą państwową Polski z Białorusią, od wschodu z Gminą Białowieża, a od północnego wschodu z Gminą Narewka. Gmina Hajnówka okala miasto Hajnówka, stanowiące oddzielną jednostkę administracyjną - Gminę Miejską, w którym znajduje się siedziba Urzędu Gminy Hajnówka.
Gmina Hajnówka ma powierzchnię 293,15 km2 i jest zamieszkiwana przez 4451osób w przeważającej większości wyznania prawosławnego. Gęstość zaludnienia wynosi 15,2 osoby / km2 i jest ona bardzo niska przy średniej gęstości zaludnienie 31 osób / km2 powiatu hajnowskiego wliczając miasto Hajnówka i 60 osobach / km2 w województwie podlaskim.
Sieć osadniczą w gminie tworzy 38 miejscowości wiejskich, wchodzących w skład 25 sołectw. Największą miejscowością jest wieś Dubiny, w której mieszka 804 mieszkańców.
Mieszkańcy gminy korzystają z usług ponad lokalnych w zakresie szkolnictwa średniego, ochrony zdrowia, kultury, sportu, administracji, obsługi finansowej, ubezpieczeń i innych, zlokalizowanych w mieście Hajnówka.

Tabela nr 1.

Wykaz sołectw Gminy Hajnówka na dzień 31.12.2003 r.

l.p.

Nazwa sołectwa

Liczba mieszkańców

l.p.

Nazwa sołectwa

Liczba mieszkańców

1.

Bielszczyzna

54

14.

Nowosady

445

2.

Borek

57

15.

Orzeszkowo

404

3.

Borysówka

166

16.

Pasieczniki Duże

135

4.

Chytra

126

17

Postojowo

137

5.

Czyżyki

101

18.

Progale

32

6.

Dubicze Osoczne

120

19.

Puciska

61

7.

Dubiny

804

20.

Rzepińska

101

8.

Kotówka

81

21.

Stare Berezowo

340

9.

Lipiny

210

22.

Topiło

62

10.

Łozice

21

23.

Trywieża

99

11.

Mochnate

267

24.

Wasilkowo

67

12.

Nowoberezowo

297

25.

Wygoda

27

13.

Nowokornino

221

  

  

  

 

2.2           Środowisko przyrodnicze.

a)    Obszar, użytkowanie gruntów

Gmina Hajnówka ma charakter leśno - rolniczy. Jej całkowita powierzchnia wynosi 29.315 ha, z tego wg danych GUS w 2002 r. było:

·              na lasy przypada 16.675 ha - 56,9 % powierzchni,
·              użytki rolne ogółem zajmują 8923 ha - 30,4%, w tym:

- grunty orne przypada 6.167 ha - 21,0%,
- łąki 1.932 ha - 6,6%,
- pastwiska 800 ha - 2,7%,
- sady 23 ha - 0,1%,

·              grunty pozostałe ( tereny zurbanizowane, nieużytki, drogi, tereny kolejowe, wody itp. ) zajmują 3.717 ha - 12,7%.

Wschodnią część gminy zajmują tereny leśne należące do Puszczy Białowieskiej, która stanowi wieloprzestrzenny element ekosystemu przyrodniczego wchodzącego w skład Krajowego Systemu Obszarów Chronionych o znaczeniu europejskim.

Użytkowanie gruntów na terenie Gminy Hajnówka zmienia się w ostatnim okresie. Z roku na rok zmniejsza się powierzchnia użytków rolnych, a zwiększa się powierzchnia lasów i gruntów leśnych oraz pozostałych. Świadczy to o odchodzeniu mieszkańców od produkcji rolniczej do produkcji leśnej i wzrastającej urbanizacji terenów gminy.

Tabela nr 2.

Użytkowanie gruntów na terenie Gminy Hajnówka

lata

1997

2000

2001

2002

Przeznaczenie gruntów

ha

%

ha

%

ha

%

ha

%

użytki rolne, w tym:

10891

37,2

10775

36,7

10775

36,7

8923

30,4

grunty orne

7185

24,5

7219

24,6

7219

24,6

6167

21,0

sady

57

0,02

26

0,01

26

0,01

23

0,01

łąki

3649

12,4

2511

8,6

2511

8,6

1932

6,6

pastwiska

1019

3.5

1019

3.5

800

2,7

lasy i grunty leśne

16266

55,5

16623

56,7

16675

56,7

16675

56,7

pozostałe

2158

7,4

1917

6,5

1865

6,4

3717

12,7

b)     Klimat

Zgodnie z podziałem Polski na dzielnice i regiony rolniczo - klimatyczne wg Gumińskiego, obszar gminy należy do dzielnicy podlaskiej. Tutejszy klimat ma wiele cech niekorzystnych. Liczba dni mroźnych wynosi od 50 do 60 w roku, a dni z przymrozkami od 110 do 138. Temperatura średnia roczna waha się od 6,5 do 7,0 C. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 80-87 dni w ciągu roku. Okres bez przymrozków wynosi od 160 do 170 dni. Opady oscylują w przedziale 550-600 mm. Okres wegetacji jest krótki i trwa 190-205 dni.
Rozkład opadów w czasie jest korzystny, gdyż na okres wegetacyjny przypada ponad 70% ogólnej sumy opadów. Również częstotliwość opadów jest zadowalająca i wynosi średnio 86 dni z opadem. Okresy deficytowe w wilgoć przypadają z reguły na miesiąc maj lub czerwiec.
Klimat gminy cechuje krótki okres wegetacji, długi okres zalegania pokrywy śnieżnej, późne wiosenne i wczesne jesienne przymrozki, maksimum opadów przypadające na okres letni oraz dominacja wiatrów z sektora zachodniego. W sumie warunki klimatyczne są niekorzystne a pod względem surowości porównywalne z pasem pogórzy.
Duży kompleks leśny, jakim jest Puszcza Białowieska, w znacznym stopniu wpływa na modyfikację klimatu. Wnętrze lasu odznacza się zmniejszoną amplitudą temperatur, zwiększoną ilością opadów i mniejszą prędkością wiatru, dłużej zalega tu pokrywa śnieżna. W skutek ograniczonej wymiany powietrza z otoczenia występuje w lesie większa wilgotność względna niż na terenach otwartych. Zachodzi tu, bowiem swoiste zjawisko symbiozy polegające z jednej strony na kumulowaniu pary wodnej w obrębie kompleksów leśnych, z drugiej zaś na możliwości absorpcji wilgoci przez rośliny w czasie suszy.

c)     Geomorfologia i stosunki wodne.

Rzeźba terenu Gminy Hajnówka ukształtowana została podczas zlodowacenia środkowopolskiego, stadium Warty (Kondracki 1972). Obszar gminy jest lekko falisty i w sumie słabo urozmaicony morfologicznie, we wschodniej i południowo-wschodniej części dodatkowo rzeźba zamaskowana jest przez pokrywę leśną. Powierzchnia wysoczyzny w zachodniej części gminy zbudowana jest z gliny zwałowej o powierzchni zdenudowanej i urozmaiconej niewielkimi i płytkimi zagłębieniami bezodpływowymi. Powierzchnia ta znajduje się na wysokości 165 m. n.p.m. i wznosi się lekko w kierunku zachodnim do około 182 m. n.p.m. w okolicy Nowoberezowa. Wschodnią i południowo-wschodnią (puszczańską) część gminy budują piaski sandrowe, spod których między Hajnówką i Nowosadami wyłaniają się pojedyncze wzgórza moreny czołowej.
Strop powierzchni sandru znajduje się na wysokości 160-170 m. n.p.m. natomiast wzgórza czołowomorenowe wznoszą się do 195 m. n.p.m. Różnice wysokości względnych w tym rejonie dochodzą miejscami do 30 m. We wschodniej części gminy teren podnosi się, na powierzchni ukazuje się znowu glina zwałowa, w okolicy Czerlonki zwieńczona rozległym wzgórzem czołowomorenowym (183 m. n.p.m.).
Na piaszczystej powierzchni sandru w południowej części gminy (rejon Topiła) uformowały się wały wydmowe (173 m. n.p.m.) osiągające 13 m. wysokości względnej. Najniżej położone tereny osiągają wysokość 150m. n.p.m., najwyższa kulminacja wznosi się na wysokość 195m. n.p.m., różnica wzniesień na terenie Gminy Hajnówka wynosi 45m.
Obszar gminy odwadniany jest głównie przez rzekę Leśną Prawą (prawobrzeżny dopływ Bugu) i jej dopływ Perebel i Chwiszczej spływającą w kierunku SE. Północno-wschodnią część gminy odwadnia rzeka Łutownia - dopływ Narewki, zaś cieki wodne południowo-zachodniej części gminy (rejon Orzeszkowa, Pasieczników i Dubiczów Osoczonych) należą do dorzecza Orlanki - dopływu Narwi.
Rzeki płyną wąskimi, ale bogato rozczłonkowanymi dolinami wypełnionymi namułami lub torfami. W części puszczańskiej rzeki płyną naturalnymi korytami, a ich odlesione doliny są silnie zabagnione, miejscami nawet podtopione. Są to miejsca występowania mokrych łąk, szuwarzysk i torfowisk niskich. W zachodniej, rolniczej części gminy rzeki zostały wciągnięte w system melioracji odwadniających. W ich osuszonych dolinach występują wysoko produktywne użytki zielone.
Naturalne zbiorniki wodne na terenie gminy nie występują. Największym sztucznym akwenem jest utworzony na rzece Perebel zbiornik (J. Basen) o powierzchni 16,7 ha służący do magazynowania i konserwowania drewna, po oczyszczeniu i może być wykorzystywany do rekreacji. Ponadto istnieje kilka niewielkich stawów obecnie silnie wypłyconych i zarośniętych przez roślinność szuwarową.

d)     Charakterystyka geologiczna

Obszar Gminy Hajnówka znajduje się w zasięgu wyniesienia mazursko-suwalskiego jednostki tektonicznej zbudowanej ze skał archaicznych i proterozoicznych. Strop tej jednostki spoczywa tu mniej więcej na głębokości 700m. Na powierzchni krystaliniku leżą osady eokambru, kredy oraz trzeciorzędu. Powierzchnia podczwartorzędowa wykazuje ogólne nachylenie z południa ku północy.
Miąższość wyżej występujących osadów czwartorzędowych wynosi około 100 m. Na powierzchni leżą twory należące do zlodowacenia środkowopolskiego, w przeważającej części do stadiału północno mazowieckiego i starszego mazowiecko-podlaskiego.
Najstarszym odsłaniającym się na powierzchni utworem są osady zastoiskowe (górne) - piaski mułkowate, mułki piaszczyste, mułki i iły. Występują one w dolinie rzeki Leśnej między Nowokorninem i Hajnówką. Miąższość tych osadów jest zróżnicowana i waha się od kilku do 40m. Całą zachodnią i miejscami wschodnią część gminy pokrywa glina zwałowa stadiału mazowiecko-podlaskiego. Miąższość tych osadów waha się w granicach 5-6 m. Glinę zwałową stadiału mazowiecko-podlaskiego pokrywają osady powstałe podczas recesji lądolodów tego stadiału. Są to piaski ze żwirami i głazami budujące wzgórza moren czołowych występujące na wschód od Hajnówki, w okolicy Czerlonki oraz na południu gminy - w okolicy Topiła. Wymienione powyżej utwory „zatopione" są w wodnolodowcowych piaskach ze żwirem związanych z transgresją i regresją lądolodu stadiału północno mazowieckiego (osady dolne i górne). Miąższość tych osadów waha się od 6 do 20 m. U schyłku plejstocenu i na początku holocenu na piaszczystych powierzchniach lodowcowych i wodnolodowcowych (rejon Topiła) zaczęły formować się wydmy. Holocen reprezentują osady powstałe w dnach dolin rzecznych- piaski, mady, torfy oraz namuły wypełniające zagłębienia bezodpływowe. Miąższość namułów z reguły nie przekracza 2m.

Na terenie Gminy Hajnówka występują liczne złoża surowców naturalnych:
1.      Złoże udokumentowane surowców ilastych o zasobach warunkowych „Trywieża" - położone jest w północno-zachodniej części gminy w okolicy miejscowości Trywieża. Zasoby złoża oceniono na 3672 tys. m3, z uwagi na położenie w obrębie gruntów rolnych chronionych (III i IV klasy bonitacji) eksploatację złoża uznano za warunkową.

2.      Złoże surowców ilastych o zasobach szacunkowych „Szostakowo" - położone jest w zachodniej części gminy między Nowoberezowem a Szostakowem. Zasoby surowca szacowane są na 5mln. m3.

3.      Obszary perspektywicznego występowania surowców ilastych usytuowany jest w północnej części gminy. W 11 na 12 wykonanych tu otworach stwierdzono występowanie iłów o miąższości 3,7-29,7m.

4.      Złoże kruszywa naturalnego o zasobach szacunkowych - położone jest w Borysówce, tworzą je piaski ze żwirem z wkładkami piasków drobno i gruboziarnistych. Miąższość złoża wynosi 9,8 m, zasoby oszacowano na 37 tys. m3.

5.      Obszary perspektywicznego występowania kruszywa naturalnego -wytyczone zostały w rejonie Nowosadów w oparciu o orzeczenie geologiczne. Złoże stanowią tu piaski ze żwirem o miąższości 8 m. W rejonie tym czynne są 2 wyrobiska, w których kruszywo wydobywane jest dorywczo na lokalne potrzeby.

Na terenie Gminy Hajnówka istnieje 48 czynnych punktów eksploatacji piasków ze żwirem i piasków, oraz 10 punktów eksploatacji dawnej.

e)     Lasy Gminy Hajnówka

Gmina Hajnówka odznacza się bardzo wysoką lesistością wynoszącą 56.7%. W 2002 r. lasy zajmowały 16.675 ha, w tym lasy państwowe 16.464 ha i lasy prywatne 211 ha. Prawie wszystkie lasy zlokalizowane są we wschodniej i południowej części gminy zajmowanej przez zwarty kompleks Puszczy Białowieskiej. Zachodnia część gminy jest całkowicie odlesiona. Dominującymi typami siedliskowymi lasów Puszczy Białowieskiej i Nadleśnictwa Hajnówka są: las mieszany świeży (LMśw), bór mieszany świeży (BMśw), las świeży (Lśw) i las wilgotny (Lw). Znaczne powierzchnie zajmowane są także siedliska: boru świeżego (Bśw), olsu (Ol) i olsu jesionowego (O1J).
Dominującymi typami siedliskowymi lasów Puszczy Białowieskiej i Nadleśnictwa Hajnówka są: las mieszany świeży (LMśw), bór mieszany świeży (BMśw), las świeży (Lśw) i las wilgotny (Lw). Znaczne powierzchnie zajmowane są także siedliska: boru świeżego (Bśw), olsu (Ol) i olsu jesionowego (O1J). Najrzadszymi siedliskami są: las mieszany wilgotny (LMw), bór mieszany wilgotny (BMw), las mieszany bagienny (LMb), bór wilgotny (Bw) i bór bagienny (Bb).
Dominującymi gatunkami lasotwórczymi są sosna i świerk zajmujące razem około 50% powierzchni, wysoki udział mają także olsza (ok. 20%), dąb (ok. 12%), brzoza (ok. 10%) i grab (ok. 3%), pozostałe gatunki (jesion, klon, osika, lipa i inne) łącznie zajmują ok. 5% powierzchni lasów. Struktura siedliskowa i wiekowa drzewostanów gminy, dominacja siedlisk BMśw, LMśw i Lśw, znaczna ilość drzewostanów starszych klas wieku oraz naturalny charakter i bioróżnorodność Puszczy Białowieskiej, stanowi o wybitnych wartościach turystycznych tych lasów. Za najbardziej preferowane sposoby rekreacyjnego wykorzystania należy uznać: turystykę kwalifikowaną i swobodną penetrację połączoną ze zbiorem płodów runa leśnego (grzyby, jagody). Spod rekreacji są wyłączone rezerwaty przyrody, strefy ochronne wokół gniazd (w okresie lęgowym) oraz uprawy leśne. Ograniczona jest także penetracja lasów wodochronnych.

f)       Ogólna charakterystyka szaty roślinnej.

Teren gminy pod względem geobotanicznym położony jest na obszarze Działu Północnego, który stanowi strefę przejściową między strefą lasów mieszanych Europy Środkowej a szpilkowymi lasami tajgi europejskiej. Obszar ten wyznaczają południowo-zachodni zasięg świerka i północno-wschodni zasięg graba. O charakterze roślinności Działu Północnego, świadczy obecność roślin borealnych, w tym także reliktów pleistoceńskich. Obok nich obficie występuje element górski, ze znacznym ograniczeniem elementu atlantyckiego. Głównymi zbiorowiskami leśnymi tego obszaru są świerczyny zajmujące szeroką gamę siedlisk. Grądy występują tylko na glebach najżyźniejszych. Zupełnie nie występują tu buczyny i jedliny. Dąbrowy świetliste występują rzadko i ma to związek z działalnością człowieka.

Bory sosnowe zajmują nie tylko najuboższe piaski rzeczne i wydmowe, ale występują również na znacznie żyźniejszych utworach sandrowych. Torfowiska, o wyraźnych cechach kontynentalnych, w znacznym odsetku pokryte są lasami, które często kształtują ekstrazonalne, tajgowe zbiorowiska. Zalicza się do nich świerczynę torfowcową, bór mechowiskowy i bór bagienny.

Gmina Hajnówka podzielona jest na dwa obszary o zupełnie innych typach krajobrazu tj. na część południowo-wschodnią zajętą przez naturalne krajobrazy leśne Puszczy Białowieskiej oraz część zachodnią z krajobrazem kulturowym - polno-łąkowym. Szata roślinna „puszczańskiej" części gminy ma charakter typowo leśny. Charakteryzuje się ona dobrym zachowaniem i dużym zróżnicowaniem zbiorowisk leśnych. Dominującą rolę odgrywają tu grądy (zajmują 47,2% powierzchni lasów) -wielowarstwowe lasy mieszane, z wielogatunkowym drzewostanem, w którym największą rolę odgrywa grab, lipa, dąb z bogatym podszyciem i runem. Zajmują płaskie lub lekko pofalowane tereny właściwe dla strefy moreny dennej. Grądy występują na podłożu gliniastym o różnym stopniu żyzności i wilgotności, na glebach brunatnych oraz płowoziemiach, wyjątkowo na niektórych postaciach mad i gleb skrytobielicowych. Duża skala zmienności siedlisk dostępnych dla grądów przynosi bogate zróżnicowanie tej grupy lasów. Na terenie Puszczy występują cztery podzespoły grądów - od najsuchszych grądów trzcinnikowych poprzez grądy typowe do żyznych i wilgotnych grądów czyśćcowych i kokoryczowych. Drugim co do wielkości zajmowanego obszaru zbiorowiskiem leśnym puszczy jest bór mieszany wysoki (zajmuje 26,5% powierzchni lasów). Zajmuje siedliska pod względem wilgotności świeże na glebach skrytobielicowych. Występuje zwykle w terenie lekko pofalowanym, na stanowiskach wyżej położonych niż grąd, z którym przeważnie sąsiaduje. Bór mieszany wysoki ma charakter pośredni pomiędzy grądami i borami. Dominują w nim gatunki borowe (np. sosna i świerk w drzewostanie, borówki, gruszyczki, mchy w warstwie runa) ze znacznym udziałem gatunków lasów liściastych (np. dąb, lipa, grab w drzewostanie, zawilec gajowy, przylaszczka, fiołek leśny w warstwie runa).

Kolejnym istotnym elementem szaty roślinnej są łęgi olszowo-jesionowe zajmujące organiczne gleby w zatorfionych dolinach strumieni i małych rzek. Są to lasy budowane głównie przez olszę i jesion z niewielką domieszką wiązu górskiego, lipy, dębu i grabu. Bujny podszyt budują: czeremcha, porzeczka czerwona, czarna i alpejska; leszczyna, kalina, wawrzynek wilczełyko, dereń świdwa, wiciokrzew suchodrzew oraz podrosty drzew budujących drzewostan. Charakterystycznym składnikiem tego zbiorowiska jest stały wysoki udział pnączy (głównie chmielu).

Runo łęgów jest bardzo bogate, dominują w nim wysokie byliny: świerząbek kosmaty, wiązówka błotna, ostrożeń warzywny, wietlica samicza, jaskier kosmaty, pokrzywa zwyczajna. Niżej występują: skrzyp leśny, gwiazdnica gajowa, knieć błotna, jaskier rozłogowy, gajowiec żółty, przyłaszczka, kopytnik, śledziennica, tojeść rozesłana oraz gatunki wczesnowiosenne np.: zawilec żółty i gajowy, ziarnopłon wiosenny itp. Na terenie gminy łęgi zachowały się tylko fragmentarycznie w dolinie rzeki Leśnej i strumienia Perebel.

Bór mieszany niski (wilgotny) i borealna świerczyna torfowa występują najczęściej w kompleksie boru mieszanego wysokiego, w płytkich nieckach terenowych na glebach typu glejobielicy, powstałych w warunkach stagnacji wody pod powierzchnią gruntu. W drzewostanie obu zbiorowisk dominuje świerk, któremu w borze mieszanym niskim stale towarzyszą: osika, dąb szypułkowy i brzoza. Udział sosny jest wyraźnie mniejszy niż w borze mieszanym wysokim. Podszyt zdominowany jest przez świerk, kruszynę i jarzębinę. Nielicznie towarzyszą im grab i lipa. Stosunkowo ubogie w gatunki runo zdominowane jest paprocie (wietlicę samiczą, nerecznicę szerokolistną, krótkoostną i samczą), widłak jałowcowaty i borówki (czernicę i brusznicę). Dość licznie występują tu gatunki lasów liściastych, ale o wyraźnie osłabionej żywotności. Charakterystycznym rysem jest bujny, zwarty kobierzec mchów budowany głównie przez płonnik pospolity, rokiet pospolity, gajnik lśniący oraz torfowce występujące w obniżeniach terenu.

W drzewostanie borealnej świerczyny torfowcowej udział gatunków towarzyszących świerkowi jest bardzo ograniczony, najliczniej występuje sosna sporadycznie spotkać można olszę czarną brzozę omszoną i brodawkowatą oraz osikę. Podszyt także zdominowany jest przez bardzo dynamicznie odnawiający się świerk. Dno lasu przykryte jest grubym dywanem mchów torfowców, w runie dominują borówki, żurawina, widłak jałowcowaty oraz gatunki borealno-górskie i górskie np. gwiazdnica długolistna, gruszyczka jednokwiatowa, listera sercowata, turzyca życicowa, turzyca nitkowata i inne. Oba zbiorowiska ze względu na swój borealny (północny) charakter stanowią osobliwość szaty roślinnej Polski, występują wyłącznie w Polsce północno-wschodniej, a ich nieliczne stanowiska są na terenie gminy chronione w istniejących rezerwatach przyrody.

Bór sosnowy świeży (czernicowy) wykształca się na glebach bielicowych wytworzonych z piasków. W drzewostanie panuje sosna z domieszką świerka i brzozy. W słabo zwartej i ubogiej warstwie podszytu najczęściej spotyka się: brzozę, świerk, dąb jałowiec i kruszynę. Runo ma charakter krzewinkowy - dominują w nim borówki (czernica i brusznica), wrzos i szczodrzeńce. Poza tym występują: trzy lub cztery gatunki gruszyczek, pomocnik baldaszkowy, widłaki (jałowcowaty, goździsty i spłaszczony), siódmaczek leśny, gorysz pagórkowy, kokoryczka wonna, pajęcznica gałęzista oraz rzadko spotykana sasanka otwarta i koniczyna łubinowata. Charakterystycznym rysem borów jest bujna, silnie zwarta warstwa mszysta. Bory sosnowe występują na niewielkiej powierzchni, w południowej części gminy na skraju zwartego kompleksu Puszczy.

Bór bagienny jest zbiorowiskiem leśnym porastającym torfowiska wysokie. W drzewostanie i w podszycie niepodzielnie panuje sosna z niewielką domieszką brzozy omszonej. Runo ma charakter mozaiki, w której obok gatunków borowych tj.: borówek (bagiennej, czernicy i brusznicy), bagna zwyczajnego itp. występują gatunki torfowiskowe takie jak: mchy torfowce, żurawina błotna, modrzewnica zwyczajna, wełnianka pochwowata i turzyce. Bory bagienne wykształcają się w bezodpływowych nieckach terenowych. Na terenie gminy zbiorowisko zajmuje niewielkie powierzchnie w rezerwatach: Michnówka i Sitki.

Bagienne lasy olszowe (tzw. olsy) i zarośla wierzb szerokolistnych (łozowiska) na terenie gminy wykształciły się w dolinie Leśnej, w zagłębieniach ze stałym nadmiarem częściowo stagnującej wody. Oba zbiorowiska są kolejnymi etapami sukcesji na torfowiskach niskich o bardzo zbliżonym składzie gatunkowym runa. W zalanych wodą dolinkach dominują gatunki torfowiskowe i szuwarowe takie jak: psianka słodkogórz, karbieniec, liczne turzyce: pęcherzykowata, zaostrzona, błotna, długokłosa; kosaciec żółty, paprocie: nerecznica błotna, grzebieniasta, wietlica samicza oraz trzcinnik lancetowaty, manna mielec i inne. Drzewa i krzewy wyrastają na kępkach, w łozowiskach są to wierzby: szara, pięciopręcikowa, uszata oraz kruszyna; w olsach olsza czarna i jako nieliczna domieszka: brzoza omszona, świerk i wierzby będące pozostałością po łozowiskach będących wcześniejszym etapem sukcesji torfowisk niskich.

Zbiorowiska nieleśne w puszczańskiej części gminy ograniczone są głównie do odlesionych dolin rzecznych oraz do zalewu na rzece Perebel. Występuje tu roślinność wodna, szuwary właściwe i wielkoturzycowe oraz wilgotne, nie użytkowane łąki ziołoroślowe.

W zachodniej, rolniczej części gminy przeważają zbiorowiska związane z rolniczą działalnością człowieka. Jest to mozaika pól (ze zbiorowiskami chwastów towarzyszących uprawom zbóż i roślin okopowych) i wilgotnych, zmeliorowanych intensywnie użytkowanych łąk wyczyńcowych, które są nawożone i podsiewane szlachetnymi gatunkami traw. Tereny osadnicze i zdewastowane (tj. wyeksploatowane wyrobiska piasku i żwiru) są miejscem występowania różnych zbiorowisk ruderalnych. Roślinność naturalna występuje wyłącznie w miejscach podmokłych - niewielkie oczka wodne wśród łąk, koryta rzek, zarastające stawy. Składają się na nią zbiorowiska torfowisk niskich, roślinności wodnej, szuwary właściwe i wielkoturzycowe oraz zarośla wierzbowe. Monotonny krajobraz tej części gminy urozmaicają niewielkie zagajniki sosnowe pochodzące z zalesienia gruntów porolnych niskiej bonitacji.

g)     Ogólna charakterystyka flory.

Gmina Hajnówka odznacza się znacznym bogactwem florystycznym z dwoma centrami - Puszczą Białowieską z roślinnością typowo leśną oraz znaczną liczbą gatunków rzadkich i objętych ochroną, większość stanowisk tych gatunków zgrupowana jest na terenie istniejących rezerwatów przyrody. Odmienny charakter ma zachodnia, rolnicza część gminy, w której dominują gatunki łąkowe i synantropijne związane z uprawami i osiedlami ludzkimi.

Na terenie gminy stwierdzono występowanie około 670 gatunków roślin naczyniowych w tym 40 gatunków objętych ochroną całkowitą i 11 gatunków chronionych częściowo.

·        Gatunki chronione częściowo:

1        Bagno zwyczajne - Ledum palustre L.
2        Centuria zwyczajna - Centaurium erythraea RAFN subsp. Erythraea
3        Kalina koralowa - Yiburnum opulus L.
4        Konwalia majowa - Convallaria majalis L.
5        Kopytnik pospolity - Asarum europaeum L.
6        Mącznica lekarska - Arctostaphylos uva-ursi (L.) SPRENG.
7        Paprotka zwyczajna - Polypodium vulgare L.
8        Pierwiosnek lekarski - Primula veris L.
9        Porzeczka czarna - Ribes nigrum L.
10      Przytulia wonna - Galium odoratum (L.) SCOP.
11     Turówka leśna - Hierochloe australis (SCHRAD.) ROEM. & SCHULT.

·        Gatunki chronione całkowicie:

1.      Arnika górska - Arnica montana L.
2.      Bluszcz pospolity - Hedera helix L.
3.      Barwinek pospolity - Yinca minor L.
4.      Buławnik czerwony - Cephalanthera rubra (L.) RICH.
5.      Gnieźnik leśny - Neottia nidus-avis (L.) RICH.
6.      Goryczka wąskolistna - Gentiana pneumonanthe L.
7.      Goździk piaskowy - Dianthus arenarius L.
8.      Grążel żółty - Nuphar lutea (L.) SIBTH. & SM.
9.      Groszek wschodniokarpacki - Lathyrus laevigatus (WALDST. & KIT.) GREN.
10.    Gółka długoostrogowa - Gymnadenia conopsea (L.) R. BR.
11.    Kosaciec syberyjski - Iris sibirica L
12.    Kruszczyk błotny - Epipactispalustris (L.) CRANTZ
13.    Kukuczka kapturkowata - Neottianthe cucullata (L.)SCHLTR.
14.    Kruszczyk rdzawoczerwony - Epipactis atrorubens (HOFFM.)BESSER
15.    Kruszczyk szerokolistny - Epipactis helleborine (L.) CRANTZ
16.    Lilia złotogłów - Lilium martagon L.
17.    Listera jajowata - Listera ovata (L.) R. BR.
18.    Listera sercowata - Listera cór data (L.) R. BR.
19.    Mieczyk dachówkowaty - Gladiolus imbricatus L.
20.    Naparstnica zwyczajna - Digitalis grandiflora MILL.
21.    Orlik pospolity - Aąuilegia vulgaris L.
22.    Parzydło leśne - Aruncus syhesths KOSTEL.
23.    Pełnik europejski - Trollius europaeus L. s. s.
24.    Pióropusznik strusi - Matteucia struthiopteris (L.) TOD.
25.    Podkolan biały - Platanthera bifolia (L.) RICH.
26.    Podkolan zielonawy - Platanthera chlorantha (CUSTER) RCHB.
27.    Pomocnik baldaszkowy - Chimaphila umbellata (L.) W. P. C. BARTON
28.    Rosiczka okrągkłolistna - Drosera rotundifolia L.
29.    Sasanka otwarta - Pulsatillapatens (L.) MILL.
30.    Storczyk fuchsa - Dactylorhiza fuchsii (DRUCE) SOÓ
31.    Storczyk krwisty - Dactylorhiza incarnata (L.) SOÓ
32.    Storczyk plamisty - Dactylorhiza maculata (L.) SOÓ
33.    Storczyk szerokolistny - Dactylorhiza majalis (RCHB.) P. F. HUNT &SUMMERH
34.    Tajęża jednostronna - Goodyera repens (L.) R. BR.
35.    Wawrzynek wilczetyko - Daphne mezerewn L.
36.    Widłak gożdzisty - Lycopodium clavatum L.
37.    Widłak jałowcowaty - Lycopodium annotinum L.
38.    Widłak wroniec - Huperzia selago (L.) BERNH. ex SCHRANK & MART.
39.    Wiełosił błękitny - Polemonium coeruleum L.
40.    Wierzba borówkolistną - Sałix myrtilloides L.

h)     Ogólna charakterystyka fauny.

Podobnie jak w przypadku flory, największym bogactwem faunistycznym charakteryzuje się wschodnia puszczańska część Gminy Hajnówka. Występują tu niemal wszystkie gatunki zwierząt związanych z lasami mieszanymi strefy umiarkowanej Europy wschodniej.
Pod względem zoogeograficznym (Pugacewicz 1997) gmina należy do strefy przejściowej, w której przenikają się wpływy różnych typów awifauny. Awifaunę lęgową tego terenu można zaliczyć do podtypu europejsko-syberyjskiego, lub inaczej europejsko-borealnego.
Przez terytorium polskiej części Puszczy Białowieskiej, pomimo jej stosukowo niewielkiego obszaru, przebiegają granice zasięgów geograficznych aż 8 gatunków i 2 podgatunków ptaków. Południową granicę swego zasięgu osiąga na tym terenie łabędź krzykliwy, południowo-zachodnią sóweczka oraz wójcik, północno-wschodnią pełzacz ogrodowy i zniczek, natomiast północną- orzełek, kląskawa i muchołówka białoszyja. Stwierdzone w polskiej części Puszczy stanowiska dzięcioła trójpalczastego wytyczają południowo-zachodnią granicę podgatunku nominatywnego. Dodatkowo w przypadku kilku innych gatunków (np. gągoł, dubelt, gadożer, włochatka, dzięcioł białogrzbiety) obszar ten leży w niedużej odległości od granic zwartych areałów tych ptaków.
Na terenie Puszczy Białowieskiej stwierdzono występowanie 14 gatunków ptaków (Pugacewicz 1997), 10 gatunków owadów i 14 gatunków ssaków wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt (Głowaciński 1992). Są to:

·        ptaki:

  1. Gągoł - Bucephala clangula L.
  2. Błotniak łąkowy - Circuspygargus L.
  3. Kania rdzawa - Mihus mifaus L.
  4. Orlik krzykliwy - Aąuilapomarina C. L. Brehm.
  5. Gadożer - Circaetus gallicus GmeL
  6. Głuszec - Tetrao urogallus L.
  7. Kropiatka - Porzana porzana L.
  8. Zielonka - Porzana parva Scop.
  9. Dubelt - Gallinago media L.
  10. Puchacz — Bubo bubo L.
  11. Sóweczka - Glaucidium passerinum L.
  12. Włochatka - Aegolius funereus L.
  13. Dzięcioł białogrzbiety - Dendrocopos leucotos Bechst.
  14. Dzięcioł trójpalczasty - Picoides tridactylus L.

·        owady:

1.      Niepylak mnemozyna - Parnassius mnemosyne L.
2.      Zieleńczyk globuiaria - Procris globulariae Hubner.
3.      Kraśnik kminowiec - Zygaena cyanatae Esper.
4.      Barczatka borówczanka - Phyllodesma ilicifolia L.
5.      Jelonek rogacz - Lucanus cervus L.
6.      Wynurt - Ceruchus chrysomelinus Hochenwarth.
7.      Leioderus kollari Redtenbacher.
8.      Kozioróg dębosz - Cerambyx cer do L.
9.      Pachnica - Osmoderma eremita Scopoli.
10. Trzmiel tajgowy - Bombusjonellus Kirby.

·        ssaki:

1.      Ryjówka średnia - Sorex caecutiens Laxman.
2.      Rzęsorek mniejszy - Neomys anomalus Cabrera.
3.      Mroczek posrebrzony - Yespertillo murinus L.
4.      Mroczek pozłocisty - Eptesicus nilssoni Keyserling et Blasius.
5.      Borowiaczek - Nyctalus leisleri Kuhl.
6.      Zając bielak - Lepus timidus L.
7.      Bóbr europejski - Castorfiber L.
8.      Smużka - Sicista betulina Pallas.
9.      Koszatka - Dryomys nitedula Pałlas.
10.    Popielica - Glis glis L.
11.    Wilk - Canis lupus L.
12.    Wydra - Lutra lutra L.
13.    Ryś - Lynx lynx L.
14.    Żubr - Bison bonasus L.

i)        Przyrodnicze obiekty chronione

            Z uwagi na swoje położenie 60,3 % powierzchni Gminy Hajnówka należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej o powierzchni 88.000 ha,  z czego 17.691 ha znajduje się na terenie Gminy Hajnówka. Obszar ten obejmuje całą Puszczę Białowieską oraz teren położony na południe i południowy-zachód od puszczy z fragmentami lasów naturalnego pochodzenia i dużymi powierzchniami młodników sosnowych występujących na glebach porolnych. Na terenie Gminy Hajnówka obszar chroniony zajmuje całą zachodnią i południową (puszczańską) część gminy wraz z terenami rolniczymi położonymi na południe od szosy Hajnówka - Siemiatycze (okolice wsi Orzeszkowo). Panuje tu krajobraz mozaikowy łąkowo - polno - leśny.
            Puszcza Białowieska jest jednym z największych i najcenniejszych pod względem przyrodniczym kompleksów leśnych Europy. O wartości lasów białowieskich świadczy wysoki stopień naturalności, znaczne zróżnicowanie zbiorowisk roślinnych (przy względnie wyrównanych warunkach klimatycznych i geologicznych) i bogactwo flory i fauny. Roślinność Puszczy składa się z około 106 zespołów roślinnych, na bogactwo flory składa się około 990 gatunków roślin naczyniowych, 254 gatunki mszaków, ponad 1000 gatunków grzybów i porostów; fauna reprezentowana jest przez 62 gatunki ssaków, 159 gatunków ptaków, 7 gatunków płazów 12 gatunków gadów, 24 gatunki ryb (Faliński 1977).
            Wszystkie obiekty chronione Gminy Hajnówka zgrupowane są na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej. Istnieje tu 12 rezerwatów przyrody, 519,26 ha użytków ekologicznych, 361 pomników przyrody (drzewa i grupy drzew), 33 strefy ochronne gniazd ptaków (orlik krzykliwy, puchacz, bocian czarny), ostoja żubra o powierzchni 168,80 ha (oddziały 391A,B,C,D, 419A,B), siedliska mokre i wilgotne - lasy wodochronne 3528,13 ha.
            Część puszczy administracyjnie należąca do Gminy Hajnówka została wyznaczona jako II i Ill strefa buforowa Rezerwatu Biosfery Białowieskiego Parku Narodowego. Od 01.01.1995 r na mocy zarządzenia nr 30 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dn. 19. 12. 1994 r. powołano Leśny Kompleks Promocyjny Puszczy Białowieskiej.
            Na terenie gminy istnieje obecnie 12 rezerwatów przyrody (8 leśnych, 3 faunistyczne i jeden krajobrazowy) o łącznej powierzchni 1940,25 ha. Wszystkie zlokalizowane są we wschodniej i południowo-wschodniej części gminy na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej.

Tabela nr 3.

Obszary chronione na terenie Gminy Hajnówka.

Forma ochrony

Powierzchnia w ha

Rezerwaty
 przyrody

              

     

 Rezerwat krajobrazowy ,,Władysława Szafera’’ - zajmuje powierzchnię 699,10 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie lasów wzdłuż szosy Hajnówka -Białowieża. Rezerwat daje dobry przegląd składu gatunkowego i struktury głównych zbiorowisk leśnych Puszczy.

       

Rezerwat Szczekotowo - jego powierzchnia wynosi 36,44 ha. Celem rezerwatu jest ochrona fragmentu Puszczy z największym skupiskiem kurhanów z okresu średniego średniowiecza oraz pozostałości po smolarniach i węglarniach z XII w.

     

Rezerwat Lipiny - powierzchnia rezerwatu wynosi 24,51 ha. Celem rezerwatu jest ochrona fragmentu puszczy z udziałem dębu bezszypułkowego występującego na wschodniej granicy zasięgu.

     

Rezerwat Dębowy Grąd - powierzchnia rezerwatu wynosi 100,47 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu puszczy z dorodnym wielogatunkowym drzewostanem z dużym udziałem dębu i jesionu.

     

Rezerwat Głęboki Kąt - zajmuje powierzchnię 40,46 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy Białowieskiej z kilkoma dobrze zachowanymi zbiorowiskami leśnymi z dużym udziałem dorodnych dębów, z których wiele ma wymiary drzew pomnikowych.

       

Rezerwat Michnówka - powierzchnia rezerwatu wynosi 85,86 ha, w tym 10,18 ha podlega ochronie ścisłej. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy obejmującego torfowisko wysokie oraz otaczające lasy reprezentujące szereg dobrze zachowanych zbiorowisk leśnych charakterystycznych dla Puszczy Białowieskiej.

    

Rezerwat Sitki - powierzchnia rezerwatu wynosi 34,09 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy z występującymi tu kilkoma dobrze wykształconymi zbiorowiskami borów.

      

Rezerwat Starzyna - powierzchnia rezerwatu wynosi 370,08 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy z dobrze wykształconymi kilkoma zespołami leśnymi odznaczającymi się bogatą florą i stanowiącymi ostoję głuszca.

      

Rezerwat Olszanka Myśliszcze - powierzchnia rezerwatu 240,17 ha. Celem rezerwatu jest ochrona bogatych stanowisk motyli dziennych i kraśników.

      

Rezerwat Berezowo - powierzchnia rezerwatu 115,79 ha. Celem rezerwatu jest ochrona bogatych stanowisk motyli dziennych i kraśników.

          

Rezerwa Przewłoka - powierzchnia rezerwatu 78,61 ha. Celem rezerwatu jest ochrona bogatych stanowisk motyli dziennych i kraśników.

Użytki ekologiczne

Na terenie gminy występuje 519,26 ha użytków ekologicznych

Strefy ochronne

33 strefy ochronne gniazd ptaków (orlik krzykliwy, puchacz, bocian czarny)

Ostoje

Ostoja żubra o powierzchni 168,80 ha.

Siedliska

Siedliska mokre i wilgotne - lasy wodochronne 3528,13 ha.

Pomniki przyrody

361 pomników przyrody (drzewa i grupy drzew)

2.3           Środowisko kulturowe

Na terenie Gminy Hajnówka badaniami archeologicznymi objęto około 33% powierzchni gminy. Przebadano głównie zachodnią jej część. W sumie zinwentaryzowano i zlokalizowano 87 stanowisk archeologicznych.
Osadnictwo pradziejowe, wczesno i średniowieczne oraz nowożytne koncentruje się w miarę równomiernie na terenie całego dotychczas przebadanego obszaru. Najliczniej występują tu ślady osadnictwa z okresu średniowiecza i czasów nowożytnych. Niewielki procent stanowisk to ślady osadnictwa z okresu wpływów rzymskich.

Tabela nr 4.

Zabytki architektury oraz archeologiczne na terenie Gminy Hajnówka

Zabytek / lokalizacja

Nazwa

Wpisane do rejestru zabytków

Nowe Berezowo

cerkiew greckokatolicka, obecnie prawosławna p.w. św.Jana Teologa oraz cmentarz prawosławny nieczynny

Łosinka

kurhan z okresu wpływów rzymskich

Puszcza Białowieska

kurhan pochodzący z okresu wczesnego średniowiecza

Puszcza Białowieska

7 kurhanów z wczesnego średniowiecza

Wpisane do ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków

Czyżyki

 

Kapliczka prawosławna drewniana, pocz. XX w.
Zagroda nr 93 (dom z częścią gospodarczą drewniany z końca XIX w.
Stodoła drewniana z XIX/XX w.
Dom nr 37 z częścią gospodarcza drewniany z końca XIX w.
Wiatrak holenderski drewniany z 1933 r.
Wiatrak koźlak drewniany z lat 30 XX w.
Wiatrak koźlak drewniany z lat 20 XX w.

Dubiny

Zespół cerkwi prawosławnej parafii p.w. Zaśnięcia NMP - cerkiew murowana z 1867 r., ogrodzenie z bramami murowane z połowy XIX w.
Dom duchowieństwa prawosławnego drewniany z 2 połowy XIX w.
Zespół kaplicy cmentarnej prawosławnej  - kaplica murowana z 1898 r., ogrodzenie murowane z końca XIXw.
Dom nr 26 drewniany, około 1904 r.

Nowe Berezowo

Zespół cerkwi prawosławnej parafii p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego (cerkiew murowana 1873-1876, ogrodzenie z bramą murowane w XIX w.)
Zespół cerkwi grecko-katolickiej obrządku prawosławnego fil. p.w. św. Jana Teologa (cerkiew drewniana z ok. 1771 w., rozbudowa i dobudowa wieży w latach 80-90 XIX w., ogrodzenie murowane, XIX w.)
Cerkiew grecko-katolicka ob. prawosławnego cmentarna    p.w. Przemienia Pańskiego, drewniana   z   1840   r., przeniesiona   z Czyżyków w 1925 r.
Kapliczka prawosławna ś w. Aleksandra Newskiego murowana z 1868 r.
Kapliczka prawosławna św. Jerzego drewniana z 1888 r.
Szkoła drewniana z lat 30 XX w.
Spichlerz przy domu duchowieństwa prawosławnego drewniana, XIX w.

Nowosady

Dom nr 48 z częścią gospodarczą drewniany, 4ćw. XIX w.
Dom nr 67 drewniany, 4 ćw. XIX w.
Dom nr 67 drewniany, 4 ćw. XIX w.
Dom nr 91 drewniany z 1905 r.
Dom nr 94 drewniany z lat 20 XX w.

Olszyna

Wiatrak holenderski drewniany z 1946 r.

Orzeszkowo

Cerkiew prawosławna par. cmentarna p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego drewniana z 1940 r.
Dom nr 23 drewniany ok. 1910 r.
Wiatrak koźlak drewniany z lat 20 XX w.
Wiatrak koźlak drewniany z 1899, przeb. 1920 r

Stare Berezowo

Dom nr 22 z chlewem drewniany z 1864 r., przeb. 1941 r.

Trywieża

Dom nr 14 drewniany z 1937 r.
Dom nr 17drewniany z końca XIX w., część gospodarcza dobud. 1943 r.
Dom nr 18 z częścią gospodarcza drewniany z końca XIX w.
Dom nr 20 z oborą drewniany z 1862 r.
Dom nr 22 drewniany z lat 40 XX w.

Zwodzieleckie

Dróżniczówka drewniana z kończ XIX w.
Dom nr 4 drewniany z początku XX w.
Dom nr 5 drewniany z końca XIX w.

Gmina Hajnówka

9 cmentarzy prawosławnych z  XVIII, XIX i XX w.

Stanowiska archeologiczne

Gmina Hajnówka

86 stanowisk śladów osad, osadnictwa, kurhanów od epoki kamienia do okresu nowożytnego

 

2.4            Zagospodarowanie przestrzenne

2.4.1      Uwarunkowania ochrony środowiska

Atmosfera

Głównym źródłem zanieczyszczenia atmosfery w województwie podlaskim są ciepłownie miejskie, lokalne, przemysłowe oraz rozproszone źródła emisji z sektora komunalno - bytowego, a także zanieczyszczenia komunikacyjne. Do substancji mających największy udział emisji zanieczyszczeń, na terenie województwa podlaskiego należą: dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenki węgla oraz pyły, pochodzące głównie z procesów spalania energetycznego. Pozostałe rodzaje zanieczyszczeń emitowane z zakładów przemysłowych zlokalizowanych na terenie województwa stanowią ok. 1% całej emisji. Zalicza się do nich: węglowodory aromatyczne i alifatyczne, benzeny, alkohole, octan etylu, ksylen i inne zanieczyszczenia. Wyniki pomiarów z 1995 r. przeprowadzonych na terenie Gminy Hajnówka przez WIOS w Białymstoku wykazują, że na wszystkich stanowiskach pomiarowych nie notowano przekroczeń dopuszczalnych stężeń średniorocznych, ani średniodobowych zanieczyszczeń. Poziomy średniorocznych stężeń są ponadto znacznie niższe od wartości dopuszczalnych. Na tej podstawie można stwierdzić, że na terenie gminy utrzymuje się korzystna sytuacja w zakresie zanieczyszczenia powietrza.

Wody

Największym zagrożeniem środowiska przyrodniczego jest znaczne zanieczyszczenie Leśnej, głównej rzeki gminy, przepływającej na znacznym odcinku przez kompleks Puszczy Białowieskiej. Ponadnormatywna zawartość fosforanów powoduje szybką eutrofizację wód i eliminowanie organizmów związanych ze środowiskami oligotroficznymi (czystymi). W roku 1995 (mat. WIOŚ) badaniami objęto graniczny punkt kontrolny w miejscowości Topiło. W wyniku badań stwierdzono, że Leśna Prawa prowadziła wody pozaklasowe. Jedynym czynnikiem degradującym były fosforany. W III klasie czystości mieściły się wartości: utlenialności, ChZT, fosforu ogólnego. II klasę wykazywały: miano Coli typu kałowego oraz fenole lotne. Wartości pozostałych parametrów mieściły się w I klasie czystości. Głównym źródłem degradacji rzeki były źle oczyszczone ścieki komunalne i przemysłowe miasta Hajnówka. Występowanie bakterii Coli typu kałowego świadczy o odprowadzaniu do rzeki nieczyszczonych ścieków komunalnych również przez mieszkańców gminy.
Niekorzystnym zjawiskiem jest uregulowanie i oczyszczenie brzegów wszystkich cieków wodnych w północno-zachodniej (rolniczej) części gminy. Powoduje to przyspieszony spływ wód powierzchniowych i w efekcie obniżenie poziomu wód gruntowych.

Powierzchnia ziemi

Na terenie Gminy Hajnówka istnieje 10 nieczynnych punktów eksploatacji piasków ze żwirem i piasków oraz 8 zamkniętych wysypisk odpadów, które należy te tereny zrekultywować. Ponadto zaobserwowano na terenie gminy nasilenie się zjawiska nielegalnego wysypywania śmieci. Nielegalne wysypiska lokalizowane są najczęściej w wyeksploatowanych wyrobiskach kruszywa i w zadrzewieniach śródpolnych, są to często obiekty o dużym znaczeniu ekologicznym.

Środowisko przyrodnicze

Gmina Hajnówka posiada niezbyt korzystne warunki fizjograficzne i przyrodnicze do rozwoju osadnictwa. Na terenie gminy przeważają grunty chronione (tj. grunty leśne i grunty rolne wysokiej bonitacji - I - IV) na mocy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Także, zalegające w dolinach rzek gleby organiczne o znacznej wilgotności nie nadają się pod budownictwo ze względu na zbyt małą nośność gruntów.

Na terenie gminy funkcjonują następujące formy ochrony:

·        Obszar Chronionego Krajobrazu o pow. 17.691 ha,
·        12 rezerwatów przyrody - 8 leśnych, 3 faunistyczne i 1 krajobrazowy, o łącznej powierzchni 1.940,25 ha,
·        361 pomników przyrody - drzewa i grupy drzew,
·        33 strefy ochronne gniazd ptaków i l ostoja żubra,
·        57 użytków ekologicznych o łącznej pow. 519,26 ha.

Ogółem różne formy ochrony przyrody zajmują 60,3% całkowitej powierzchni gminy. Największymi walorami przyrodniczymi odznacza się kompleks Puszczy Białowieskiej. Jest to największy kompleks naturalnych lasów niżowych w Europie. W krajowej sieci ECONET-PL Puszcza Białowieska uznana została za biocentrum o międzynarodowej randze przyrodniczej. O wyjątkowości Puszczy Białowieskiej świadczy także bogactwo gatunkowe świata roślin, zwierząt i grzybów. Jest ostoją wielu chronionych, ginących i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Puszcza jest miejscem restytucji i najważniejszą ostoją żubra. Nieoceniona wartość przyrodnicza i unikatowość przemawiają za objęciem całej polskiej części Puszczy Białowieskiej ochroną w formie parku narodowego i wpisaniem jej na światową listę rezerwatów biosfery. Krajową rangą przyrodniczą odznacza się teren położony na przedpolu Puszczy Białowieskiej w dolinie Chwiszczeja (okolice wsi Orzeszkowo). Występuje tu zróżnicowany mozaikowaty krajobraz łąkowo - polno - leśny z harmonijnie wkomponowaną siecią osadniczą. Teren ten należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej. W projektowanym rezerwacie biosfery wyznaczono tu trzecią strefę buforową. Lokalną rangą przyrodniczą odznaczają się: dolina rzeki Leśnej poza puszczą, wilgotne łąki koło wsi Wasilkowo, zarośnięte stawy położone na południowy-zachód od Dubińskiej Fermy oraz zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne. W roku 1998 zapadły decyzje rządowe o rozszerzeniu granic Białowieskiego Parku Narodowego na całą polską część głównego kompleksu Puszczy Białowieskiej.
Lasy należące do gminy znajdą się w II i III strefie buforowej projektowanego rezerwatu biosfery Puszczy Białowieskiej. Proponuje się utworzenie czterech użytków ekologicznych w zachodniej rolniczej części gminy.
Gmina Hajnówka odznacza się bardzo wysokim wskaźnikiem lesistości wynoszącym 55%, prawie cała powierzchnia leśna należy do zwartego kompleksu Puszczy Białowieskiej i administrowana jest przez Nadleśnictwo Hajnówka z siedzibą w Hajnówce. Gospodarka leśna w lasach państwowych prowadzona jest zgodnie z zasadami obowiązującymi dla Leśnych Kompleksów Promocyjnych w oparciu o plan urządzania lasu. W lasach gospodarczych Puszczy Białowieskiej głównym priorytetem jest zachowanie naturalności, wysokiej bioróżnorodności i ciągłości zbiorowisk leśnych. Typowo gospodarcza (produkcyjna) funkcja lasu w Puszczy Białowieskiej pełni rolę drugoplanową. Gospodarkę w lasach prywatnych prowadzi się w oparciu o uproszczone plany urządzania lasów. Stan sanitarny lasów państwowych jest dobry, wchodzą one w skład Puszczy Białowieskiej, kompleksu leśnego o bardzo dużej odporności biologicznej na patogenny grzybowe i owadzie, wynikającej z: wysokiego stopnia naturalności zbiorowisk. Na terenie gminy istnieją obszary o warunkach fizjograficznych szczególnie korzystnych do rekreacji pobytowej. Są to tereny położone na przedpolu Puszczy Białowieskiej - rejony wsi: Orzeszkowo, Majdan Pasieczniki Wielkie Dubiny, Nowosady, Borysówka. Pozostałe obszary (północno-zachodnia część gminy - okolice wsi: Kotówka, Nowe Kornino, Nowe Berezowo Stare Berezowo, Mochnate) ze względu na znaczne oddalenie od Puszczy, występowanie dobrej jakości gleb (III i IV klasa bonitacji) i monotonny krajobraz rolniczy, są mniej atrakcyjne turystycznie. Należy tu rozwijać działalność rolniczą z zastosowaniem ekologicznych technologii. Położenie gminy na terenie Zielonych Płuc Polski, w jednym z najmniej zanieczyszczonych regionów Europy, stwarza szansę wypromowania tutejszych rolników jako producentów zdrowej żywności i sprzedawania ich produktów na rynkach europejskich.

Zagrożenia środowiska przyrodniczego związane są głównie z:

  1. dużą ilością zanieczyszczeń (emisje, odpady, ścieki) przemysłowych i komunalnych miasta Hajnówka,
  2. istnieniem licznych „dzikich" wysypisk śmieci w zachodniej części gminy
  3. obniżeniem poziomu wód gruntowych będącym efektem regulacji rzek i melioracji
  4. gospodarką rolną - stosowanie nawozów i chemicznych środków ochrony roślin oraz zanieczyszczenia z fermy hodowlanej)
  5. gospodarką leśną - stosowanie zrębów zupełnych, szlaki zrywkowe itp.
  6. wnikaniem synantropów na teren Puszczy Białowieskiej.

 

2.4.2      Infrastruktura techniczna

Na infrastruktura techniczną Gminy Hajnówka składają się:

·        układ komunikacyjny,
·        układ zaopatrzenia mieszkańców w wodę i odbiór ścieków,
·        system gospodarki odpadami,
·        sieci energetyczne, cieplne, gazownicze, telefoniczna.

Cześć infrastruktury jest własnością gminy i ona odpowiada za jej funkcjonowanie, część zaś jest własnością innych jednostek samorządu terytorialnego bądź innych właścicieli i to oni odpowiadają za jej funkcjonowanie i rozwój.

2.4.2.1           Układ komunikacyjny Gminy Hajnówka.

Gmina Hajnówka położona jest na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich o znaczeniu regionalnym:

-          Nr 685 Zabłudów - Narew - Nowosady - Hajnówka,
-          Nr 691 Hajnówka - Kleszczele
-          Nr 689 Brańsk - Bielsk Podlaski - Hajnówka - Białowieża

Zarządcą tych dróg jest Podlaski Zarząd Dróg Wojewódzkich Podległy pod Podlaski Urząd Marszałkowski w Białymstoku. Stan dróg jest niezadowalający. Wymagają one napraw i remontów. Zaznaczone one są na mapie nr 3 kolorem czerwonym oraz przedstawione na mapie nr 2.
Drugą kategorię dróg na terenie Gminy Hajnówka stanowią drogi będące własnością Starostwa Hajnowskiego w Hajnówce. W większości mają one nawierzchnię asfaltową. Są to drogi:

-          Nr 03664 Łosinka - Jagodniki
-          Nr 03707 Stary Kornin - Krywiatycze
-          Nr 03702 Stare Berezowo - Stary Kornin
-          Nr 03709 Dubicze Osoczne - Borek
-          Nr 03710 droga wojewódzka nr 689-Chytra
-          Nr 03699 Poryjewo - Orzeszkowo - Sacharewo
-          Nr 03700 Orzeszkowo - Łozice
-          Nr 03711 Progale - droga wojewódzka nr 689
-          Nr 03695 Lipiny-Hajnówka
-          Nr 03694 droga wojewódzka nr 685-Postołowo
-          Nr 03669 Hajnówka - Bielszczyzna - Dubiny
-          Nr 03668 koniec miasta Hajnówka - Czyżyki - Nowokornino
-          Nr 03667 Dubiny - Wólka
-          Nr 03670 Borysówka - Wasilkowo
-          Nr 03666 Kuraszewo - Nowokornino
-          Nr 03671 Nowiny - Rzepińska

Stan dróg również jest niezadowalający. Wymagają one napraw i remontów. Zaznaczone one są na mapie nr 3 kolorem niebieskim.

Mapa nr 2.

Regionalna sieć komunikacyjna na terenie Gminy Hajnówka

 

Mapa nr 3.

Układ komunikacyjny Gminy Hajnówka

Następną kategorią dróg są drogi gminne będące własnością Gminy Hajnówka oznaczone na mapie nr 3 kolorem zielonym. Posiadają one łączną długość 34 km i w większości są to drogi nieutwardzone. Nawierzchnia asfaltowa wykonana jest tylko na długości 2,7 km. Ich stan techniczny jest bardzo zły i wymagają ciągłych remontów i napraw. Pociąga to za sobą duże nakłady sprzętu i środków.
Gmina również jest właścicielem i zarządcą dróg dojazdowych do pól. Są to drogi gruntowe o nawierzchni żwirowej. Ich stan techniczny nie odbiega od stanu dróg gminnych.
Uzupełnieniem układu komunikacyjnego jest linia jednotorowa linia kolejowa Siedlce - Mordy - Czeremcha - Hajnówka.

 

2.4.2.2           Układ zaopatrzenia mieszkańców w wodę i odbiór ścieków.

 

Ujęcia, wodociągi i stacje uzdatniania wody.

Gmina Hajnówka jest wodociągowa w 100 %. Na dzień 31.12.2003 r. do sieci wodociągowej było podłączonych 1.314 gospodarstw domowych. Łączna długość sieci wodociągowej wynosi 101,7 km. Składają się na nią:
·         wodociąg „Orzeszkowo” o długości 26,6 km z ujęciem wody w Orzeszkowie składającego się z dwóch studni głębinowych i stacji hydroforowej zaopatrującego w wodę 679 mieszkańców (15,3%)
·        wodociąg „Nowoberezowo” o długości 26,6 km z ujęciem wody w Nowoberezowie składającego się z dwóch studni głębinowych i stacji hydroforowej i zaopatrującego w wodę 1987 mieszkańców (44,8%),
·        wodociąg „Lipiny” o długości 2,3 km zaopatrującego w wodę 1.140 mieszkańców (25,7%) z ujęcia wody w Gminie Miejskiej Hajnówka.

Ponadto 607 mieszkańców (13,7%) z miejscowości Mochnate i Stare Berezowo zaopatrywanych jest w wodę z Gminy Dubicze Cerkiewne oraz 24 mieszkańców (0,5%) z Gminy Białowieża.

Eksploatacją wodociągów gminy zajmują się:

·        Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Białymstoku - wodociąg „Orzeszkowo” i „Nowoberezowo”,
·        Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Hajnówce - wodociąg „Lipiny” .

Tabela nr 5.

 Dane techniczne ujęć wody Gminy Hajnówka

L.p.

Nazwa ujęcia (lokalizacja)

Wydajność rzeczywista urządzeń do ujmowania i uzdatniania wody,  średnia dobowa [m3/d]

Wydajność potencjalna istniejących urządzeń do ujmowania i uzdatniania wody, średnia dobowa [m3/d]

Liczba mieszkańców podłączonych do danego wodociągowego zbiorczego w tym innych gmin

Czy uzdatniona woda spełnia wymogi wody do picia (zgodnie z Rozp. Min.  Zdrowia z 19.11.2002-DZ. U. Nr203, poz.1718

Stopień zwodociągowania gminy

1.

2.

Nowoberezowo

Orzeszkowo

430,80

400,00

560,00

450,00

1987

679

TAK

TAK

44,8%

15,3%

 

Oczyszczalnie ścieków wraz z systemem kanalizacji.

Skanalizowanie Gminy Hajnówka jest bardzo niskie w stosunku do stopnia zwodociagowania i wynosi zaledwie 23,4 %. Na koniec 2003 r. sieć kanalizacyjna miała długość 16,63 km i obsługiwała ona 1.038 mieszkańców gminy. Skanalizowane są miejscowości Mochnate, Stare Berezowo, Dubicze Osoczne, Nowoberezowo i częściowo miejscowość Dubiny. Ścieki odprowadzane są gminnej oczyszczalni ścieków w Mochnatem. Wyposażona ona jest w urządzenia oczyszczające:

- punkt zlewny ścieków dowożonych
- piaskownik pionowo-wirowy zlokalizowany w zbiorniku retencyjno-uśredniającym
- zbiornik retencyjno-uśredniający z mieszadłem
- poletko ociekowe piasku
- reaktory biologiczne SBR - BOVAC - szt. 6
- stacja dozowania PIX
- kanał ścieków oczyszczonych
- urządzenia do odwadniania osadu typu DRAIMAD (workownice)

Osady najpierw magazynuje się w workach foliowych na terenie oczyszczalni w specjalnie do tego przeznaczonym pomieszczeniu a następnie wywozi się na wysypisko śmieci. Eksploatacją sieci oraz oczyszczalni zajmuje się WZM i UW w Białymstoku.
Na terenie gminy funkcjonują jeszcze dwie oczyszczalnie przy Szkole Podstawowej i Gimnazjum w Dubinach oraz na terenie Jednostki Wojskowej w Nieznanym Borze. Z uwagi na wielkość ich znaczenie jest jednak marginalne.

Tabela nr 6.

Dane techniczne istniejących
oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Hajnówka

L.p.  Lokalizacja  Technologia
oczyszczania
ścieków 
Rok budowy   Przepustowość
  rzeczywista
     (m3/d) 
Przepustowość
max (m3/d) 
 Obsługiwana
 liczba
 mieszkańców
 %  Jednostka
 eksploatac.
 1.  Mochnate  Mechaniczno-
 biologiczny
 1998

 120

 150

 1.024

 23,1%  WZMiUW
 Białystok
 2.  Szkoła w
 Dubinach
 Biologiczna  1999

 11

             Szkoła
 3.  Nieznany Bór  Mechaniczno-
 biologiczny
               

 14

 0,3%  Jednostka
 wojskowa

Pozostałe nie podłączone do kanalizacji gospodarstwa zbierają ścieki w szambach. Jednak ich stan techniczny pozostawia wiele do życzenia. Są nieszczelne i powodują zanieczyszczenie wód gruntowych. Właściciele powinni szamba okresowo opróżniać i wywozić ścieki do oczyszczalni. Jednak najbardziej rozpowszechnione jest wywożenie ścieków na łąki. Stanowi to duże zagrożenie bakteriologiczne.

2.4.2.3           System gospodarki odpadami

Gmina Hajnówka nie ma zorganizowanego systemu zbiórki odpadów. Mieszkańcy indywidualnie wywożą odpady na wysypiska zlokalizowane w pobliżu wsi. W 2002 na terenie gminy funkcjonowało 10 wysypisk. W lipcu 2003 zamknięto 8. Pozostałe dwa zlokalizowane są koło wsi Stare Berezowo i Nowosady. Wysypiska te nie spełniają wymagań i muszą być zamknięte. Obecnie opracowywany jest przez gminę „Gminny Program Gospodarki Odpadami”, w którym zostaną wyznaczone kierunki rozwoju gospodarki odpadowej.
W 2003 r. wspólnie ze Stowarzyszeniem GREEN WAY zorganizowano selektywną zbiórkę odpadów, w czasie której zebrano 32,66 Mg surowców wtórnych nadających się do odzysku. Była to akcja jednorazowa.

Tabela nr 7.

Wysypiska odpadów na terenie Gminy Hajnówka

L.p.

Składowiska

Data zamknięcia / stan

Ilość
składowanych
odpadów [Mg]

Kto wywozi odpady

1.


2.


3.


4.


5.

6.


7.


8.


9.


10.

Trywieża


Stare Berezowo


Rzepiska


Orzeszkowo


Nowosady

Nowoberezowo


Mochnate


Dubiny


Dubicze Osoczne


Olchowa Kładka

31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.

31.12.2009r. / czynne


31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.

31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.

31.12.2009r. / czynne

31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.

31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.


31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.


31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.


31.12.2004r. / zamknięte 01.07.2003r.

100,2


425,0


109,1


460,7


348,0

330.0


302,5


795,5


128,5


130,7

Śmieci są wywożone przez mieszkańców okolicznych miejscowości

 

2.4.2.4           Sieci energetyczne. cieplne, gazownicze.

Sieć energetyczna.

Obszar Gminy Hajnówka zaopatrywany jest w energię elektryczną z linii WN 110 kV RPZ Hajnówka - RPZ Lewkowo. Linia ta wymaga modernizacji. W związku ze zwiększonym zapotrzebowaniem na energię elektryczną na terenie gminy a także na stan techniczny sieci zachodzi konieczność rozbudowy i modernizacji linii SN oraz budowy nowej linii WN 110 kV PRZ Hajnówka - RPZ Czeremcha.

Sieć cieplna.

Na terenie Gminy Hajnówka występują prawie w100% kotłownie indywidualne, opalane drewnem, węglem oraz olejem opałowym. W kilku zakładach stolarskich występują kotłownie węglowe służące do suszenia drewna. Jedyna większa kotłownia na terenie gminy służy do zaopatrywania w ciepło mieszkańców osiedla po byłym PGR w Nowoberezowie. Szkoła w Dubinach opalana jest olejem opałowym a szkoły w Nowokorninie i w Orzeszkowie węglem.

Sieć gazowa.

W Gminie Hajnówka brak jest systemu zaopatrzenia w gaz sieciowy. Pewna liczba gospodarstw korzysta z gazu płynnego, zaopatrując się indywidualnie w funkcjonujących w gminie punktach sprzedaży gazu płynnego. Planowana jest w przyszłości budowa gazociągu do miasta Hajnówka. Po jego wybudowaniu będzie możliwe zgazyfikowanie gminy.

Sieć telefoniczna.

Sieć telefoniczna jest własnością PT S.A.. Jest ona rozbudowywana w miarę potrzeb. Z roku na rok rośnie ilość abonentów oraz jakość świadczonych usług.

Tabela nr 8.

Liczba abonentów telefonicznych na terenie Gminy Hajnówka

     

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Liczba abonentów

320

333

346

447

562

b.d.

b.d.

b.d.

2.4.3      Własność nieruchomości

Całkowita powierzchnia Gminy Hajnówka wynosi 29315 ha, w tym powierzchnia (wg danych GUS na rok 2002):

  • lasów - 16.675 ha,
  • użytków rolnych - 8.923 ha,
  • gruntów pozostałych - 2232 ha.

W tabeli nr 6 poniżej zestawiono stan własności gruntów.

 

Tabela nr 9.

Stan własności gruntów Gminy Hajnówka

 

Przeznaczenie
gruntów

 

Powierzchnia

Powierzchnia w ha
 forma własności

w ha

Własności
Skarbu Państwa

Własność
prywatna

Własność
gminy

Inna forma
 własności

Grunty leśne

16.675

16.462

211

2

-

Użytki rolne

8.923

683

8.139

97

-

Grunty pozostałe

3.717

-

415

115

3.187

Grunty leśne w większości stanowią własność Lasów Państwowych. W przypadku użytków rolnych w zdecydowanej większości są one własnością prywatną. 97 ha użytków rolnych będących własnością gminy stanowią działki rolnicze dożywotniego użytkowania rencistów, którzy zdali swoje gospodarstwa na Skarb Państwa w zamian za rentę. Do gruntów pozostałych zaliczane są tereny zurbanizowane, nieużytki, drogi, tereny kolejowe i wody. W zasobie gminy są grunty pod szkołami, świetlicami, remizami, sklepami, drogami gminnymi oraz użytkami kopalnymi.
Przedstawiony wyżej układ własności gruntów wskazuje, iż na dzień dzisiejszy gmina ma ograniczone możliwości w sterowaniu w sposób istotny gospodarką gruntami. Może to robić tylko poprzez odpowiednie planowanie przestrzenne wyznaczając na swoim terenie grunty pod zabudowę mieszkaniową, usługową bądź przemysłową. Gmina nie posiada również oferty inwestycyjnej dla ewentualnych inwestorów zewnętrznych.

2.4.4      Stan obiektów dziedzictwa kulturowego.

Środowisko kulturowe Gminy Hajnówka zostało opisane w punkcie 2.2. Na terenie gminy znajduje się bardzo dużo zabytków architektury i archeologicznych objętych opieką Podlaskiego Konserwatora Zabytków. Wśród zabytków architektury bardzo dużą część stanowią obiekty sakralne cerkwie i cmentarze związane z wyznawcami prawosławia mieszkającymi bardzo licznie na terenie gminy (ok. 80% mieszkańców). Obiekty te są własnością wspólnoty religijnej i to ona dba o ich wygląd i stan techniczny. Są to obiekty dobrze utrzymane i pielęgnowane. Inaczej przedstawia się stan drugiej dość licznej grupy zabytków związanej z osadnictwem na tym terenie. Należą do niej domy mieszkalne oraz wiatraki zbudowane najczęściej w XIX w. Są to obiekty drewniane. Należą one do prywatnych właścicieli, którzy ze względów finansowych nie zawsze dbają o ich właściwy stan techniczny. Grozi to bezpowrotną utratą tych niepowtarzalnych dóbr kulturowych.

2.4.5      Identyfikacja problemów.

Właściwe zagospodarowanie przestrzenne oraz odpowiedni poziom infrastruktury technicznej ma decydujący wpływ na zrównoważony rozwój każdej gminy z poszanowaniem otaczającego go środowiska i z zachowaniem panującego krajobrazu. Tylko taki rozwój przyniesie poprawę warunków życia jej mieszkańców. Musi być przy tym zachowana spójność gospodarcza i komunikacyjna gminy z regionem, w którym jest położona. Kierunki rozwoju

Gmina Hajnówka jest gminą rolniczo - leśną. Należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej. Wymusza to działania mające na celu szczególne dbanie o stan środowiska naturalnego. Należy wyeliminować źródła jego zanieczyszczania oraz utrzymywać odpowiedni poziom i jakość wód gruntowych. Dlatego też szczególny nacisk należy położyć na:

  1. skanalizowanie gminy.
  2. wprowadzenie uporządkowanej gospodarki odpadami,
  3. budowę zbiorników retencyjnych,
  4.  likwidację niskiej emisji przez przechodzenie na ekologiczne paliwo i odnawialne źródła energii.

Z drugiej strony walory przyrodnicze są szansą na rozwój gminy związany z turystyką i agroturystyką. Jednak uwarunkowane jest to dostępnością terenu i zapleczem bazy turystycznej. Funkcjonalnie układ komunikacyjny jest wystarczający na potrzeby ruchu turystycznego i mieszkańców gminy. Jednak z uwagi na stan techniczny dróg nie spełnia do końca swej funkcji. Należy jak najszybciej poprawić stan techniczny nawierzchni dróg.

 

2.5    Gospodarka.

2.5.1      Struktura podstawowych branż

Gmina Hajnówka jest gmin rolniczo - leśną. Ta klasyfikacja wynika z przeznaczenia gruntów oraz z podstawowych rodzajów działalności jakimi zajmują się w większości mieszkańcy gminy. Świadczy o tym również liczba i profil podmiotów gospodarczych funkcjonujących na terenie gminy włączając rolnictwo. Na dzień 20 maja 2002 r. (dane GUS) na terenie gminy funkcjonowało 1099 indywidualnych gospodarstw rolnych oraz 311 podmiotów zajmujących się inną produkcją. Z powyższego zestawienia widać, że rolnictwo jest podstawową działalnością mieszkańców gminy. Następną dominującą działalnością jest leśnictwo. Wynika to z powierzchni lasów jaką zajmują na terenie gminy - 16.675 ha. Na dalszym miejscu znajduje się przemysł, budownictwo oraz pozostałe usługi rynkowe.

2.5.2      Rolnictwo

Na ogólną powierzchnię Gminy Hajnówka wynoszącą 29315ha w 2002 r. użytki rolne zajmowały 8923 ha (30,4%). Ich strukturę użytkowania i stan własności przedstawia poniższa tabela.

Tabela nr 10

Struktura użytków rolnych na terenie Gminy Hajnówka(dane US B- stok)

lata

1997

2000

2001

2002

Sposób użytkowania

ha

%

ha

%

ha

%

ha

%

użytki rolne, w tym:

10891

37,2

10775

36,7

10775

36,7

8923

30,4

grunty orne

7185

24,5

7219

24,6

7219

24,6

6167

21,0

sady

57

0,02

26

0,01

26

0,01

23

0,01

łąki

3649

12,4

2511

8,6

2511

8,6

1932

6,6

pastwiska

1019

3.5

1019

3.5

800

2,7

Porównując dane z lat 1990 - 2002 można zauważyć następujące trendy:

  • wśród gruntów rolnych dominują grunty orne oraz łąki i pastwiska,
  • zmniejsza się powierzchnia użytków rolnych przeznaczonych na produkcję rolniczą,
  • bardzo zmniejszyła się powierzchnia sadów.

Z ogólnej oceny bonitacji gleb Gminy Hajnówka wynika, że na większości powierzchni gruntów występują gleby dobrej jakości.

 

Tabela nr 11.

Struktura gleb wg klas botanicznych.

Grunty orne

Użytki zielone

Klasa

Pow. - ha

%

Klasa

Pow. - ha

%

I
II
IIIa
IIIb
IVa
IVb
V
VI

-
1
194
1117
2746
1796
1779
618

-
-
2,5
14,2
29,8
22,7
22,7
7,9

I
II
IIIa
IV
V
VI

-
-
392
1239
1040
310

-
-
13,1
41,6
34,9
10,4

Najlepsze gleby występują w północno-zachodniej części gminy, charakteryzują się dobrymi i bardzo dobrymi potencjalnymi możliwościami produkcyjnymi. Należą do 2 i 4 kompleksu przydatności rolniczej i są w pełni przydatne do wprowadzenia rolnictwa ekologicznego oraz rolnictwa integrowanego. W roku 2000 wszystkie gminy województwa podlaskiego były badane przez IUNG Puławy pod kątem przydatność do produkcji rolnej. Gmina Hajnówka uzyskała wysokie notowania. Badana była:

·        Intensywność organizacji produkcji rolniczej - Ir+z = 200 - 250 mała

 

 

 

·         przydatność gminy dla rolnictwa integrowanego - SWPI = 180 - 220 przydatna

 

                                             

·         przydatność gminy dla rolnictwa ekologicznego - SWE > 200 w pełni przydatna

 

 

·         waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej gminy - 63,2 pkt. wysoka

 

Jak opisano w punkcie 2.4.3, w zdecydowanej większości użytki rolne są własnością indywidualnych gospodarstw rolnych. Na koniec roku 2002 na 8923 ha użytków rolnych posiadały one 8139 ha. Jak się zmienia struktura własności w latach 2000 - 2001 przedstawia poniższa tabela.

Tabela nr 12.

Struktura własności użytków rolnych.

2000

2001

2002

Forma własności użytków rolnych

 

gosp.
indywidualne

inne

gosp.
indywidualne

inne

gosp.
indywidualne

inne

9.118

1.657

9.440

1.335

8.139

784

Na terenie gminy podstawowymi uprawami są zboża oraz ziemniaki i warzywa. W 2002 r. zasiewy zbóż na terenie gminy przedstawiały się następująco: pszenica - 1480 ha, żyto -781, jęczmień - 215 ha, owies - 296 ha, pszenżyto - 351 ha, mieszanki zbożowe - 697 ha oraz kukurydza - 141 ha. Wraz ze zmianą powierzchni gospodarstw zmienia struktura zasiewów.

Tabela nr 13

Struktura zasiewów

Rodzaj zasiewu

Powierzchnia w ha / %

1996

2002

Zboża ogółem

Ziemniaki

Warzywa

3851/53,6

431/6,0

438/6,1

3971/67,5

277/4,7

b.d.

Porównując dane z 1996 r. (Spis rolny) z danymi z 2002 r. zmniejsza się powierzchnia uprawy ziemniaków, rośnie natomiast powierzchnia zasiewów zbóż mimo zmniejszającej się powierzchni gruntów ornych.
Średnie plony uzyskiwane przez rolników kształtowały się nieco powyżej średniej krajowej i wynosiły: ziemniak - 21,7 t/ha. Z roślin zbożowych najlepiej plonowała pszenica - średni plon w tym rejonie wynosił 3,4 t/ha, a największe deklarowane plony osiągały 4,5 t/ha. Plon żyta średnio wynosił 2,5 t/ha. Sposób uprawy roli i inne zabiegi agrotechniczne są stosowane poprawnie.

Wg danych ze spisu z 2002 rolnicy z Gminy Hajnówka hodowali:

  • 773 sztuk bydła, w tym 1.552 krowy,
  • 028 trzody chlewnej, w tym 307 loch,
  • 769 owiec,
  • 97 koni,
  • 872 sztuki drobiu, w tym 10.980 kurzego.

Wg danych ze Spisu Rolnego z 1996 r. na terenie Gminy Hajnówka były 863 indywidualne gospodarstwa rolne. Gospodarstwa o powierzchni powyżej 15 ha stanowiły 11,2 % ogólnej liczby gospodarstw, skupiając 34,6 % powierzchni gruntów należących do gospodarstw indywidualnych ogółem. Wśród gospodarstw średniej wielkości (5-15 ha) gospodarstwa o pow. 7 - 10 ha stanowiły 18,1 % gospodarstw, skupiając 17,9 % powierzchni gruntów, a gospodarstwa o powierzchni 10 - 15 ha, 18 % gospodarstw i 26 % powierzchni gruntów. Bardzo liczną grupę - 40 % ogólnej liczby gospodarstw stanowiły gospodarstwa drobne. Średnia wielkość gospodarstwa rolnego wyniosła w gminie Hajnówka w 1996r. 8,4 ha. Na 100 ha UR przypadało 17 zatrudnionych w rolnictwie. Strukturę obszarową indywidualnych gospodarstw rolnych w 1996 r. przedstawia poniższa tabela.

 

Tabela nr 14.

Struktura obszarowa indywidualnych gospodarstw rolnych w roku 1996

Powierzchnia Gospod.

Liczba gospod.

Powierzchnia gospod.

Udzi w % ogólnej liczbie

Udział w % w ogólnej pow. użytków rolnych

Wszystkie

863

7228

100%

100%

Gospod. Ogólne

       

       

       

       

l-2ha

126

171

14,6 %

2,4 %

2 -5 ha

208

701

24,1 %

9,7 %

5-7ha

116

680

13,4 %

9,4 %

7 -10 ha

156

1294

18,1%

17,9%

10 -15 ha

155

1878

18,0%

26,0 %

15 -20 ha

55

943

6,4 %

13,0 %

20 - 50 ha

45

1206

5,2 %

16,7%

50 i więcej

2

355

0,2 %

4,9 %

 

Na przestrzeni ostatnich lat nastąpiły przeobrażenia w strukturze gospodarstw rolnych. W wyniku likwidacji PGR zwiększyła się powierzchnia ogólna gospodarstw z 7.228 ha na 8.988 ha. Jednak nastąpił wzrost liczby gospodarstw rolnych z 863 na 1099. Spowodowało to zmniejszenie średniej powierzchni gospodarstwa z 8,37 ha na 8,17 ha.

Zwiększenie ilości gospodarstw nastąpiło wskutek:

1.      podziałów gospodarstw w wyniku dziedziczenia,
2.      zakupu działek o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego przez osoby uciekające przed płaceniem składek do ZUS,
3.      zakupem działek rolnych na cele rekreacyjne o powierzchni powyżej 1 ha w celu uniknięcia opodatkowania podatkiem od nieruchomości,
4.      zakupem gruntów rolnych niskich klas (V i VI kl.) z przeznaczeniem pod zalesienia.

Zmniejszenie powierzchni gospodarstw spowodowane czynnikami 2, 3, 4 nie wpłyną niekorzystnie na produkcję rolną, ponieważ nowopowstałe małe gospodarstwa nie będą się nią zajmować.

 

Tabela nr 15.

Gospodarstwa rolne na terenie Gminy Hajnówka

lata

1996

2002

Powierzchnia ogólna gospodarstw

7228

8988

Liczba gospodarstw

863

1099

Średnia powierzchnia gospodarstwa

8,37

8,17

 

Analiza rozkładu struktury obszarowej indywidualnych gospodarstw rolnych wskazuje na kumulację gospodarstw wielkoobszarowych w zachodniej części gminy, zaś w północno - zachodniej i południowej części - znaczne ich rozdrobnienie. Wynika to w głównej mierze ze zróżnicowania jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz zróżnicowania przestrzennego cech demograficznych mieszkańców jak i położenia w stosunku do miasta. W północno - zachodniej i południowej części gminy udział mieszkańców w wieku produkcyjnym nie sięga nawet 50 %. Niski jest też udział ludności w wieku produkcyjnym mobilnym.
Analiza cech gospodarstw rolnych w Gminie Hajnówka, takich jak: cel produkcji źródła dochodów, udział dochodów z produkcji rolnej w dochodach gospodarstwa rolnego oraz cech demograficznych użytkowników gospodarstw rolnych, wskazuje na to, że w ramach procesu przystosowania się do standardów Unii Europejskiej do roku 2010 liczba gospodarstw zdolnych do utrzymywania się na rynku może się zmniejszyć do około 30% gospodarstw. Praca w małych gospodarstwach rolnych może być traktowana jako zajęcie uzupełniające dla osób zatrudnionych poza rolnictwem. Do 2010r. zatrudnienie w rolnictwie wg szacunków osiągnie poziom około 700 - 800 osób. Podobny poziom zatrudnienia wynika z dostosowania do wskaźnika zatrudnienia na 100 ha UR.

 

2.5.3      Gospodarka leśna.

Gmina Hajnówka odznacza się bardzo wysoką lesistością wynoszącą 56.7%. W 2002 r. lasy zajmowały 16.675 ha, w tym lasy państwowe 16.464 ha i lasy prywatne 211 ha. Prawie wszystkie lasy zlokalizowane są we wschodniej i południowej części gminy zajmowanej przez zwarty kompleks Puszczy Białowieskiej i należą do Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej. Analizując dane z lat 1997 - 2002 powierzchnia lasów na terenie gminy powiększa się. Dotyczy to również lasów prywatnych.

 

Tabela nr 16.

Struktura własnościowa lasów i terenów leśnych.

lata

1997

2000

2001

2002

     

ha

%

ha

%

ha

%

ha

%

lasy i grunty leśne

16266

55,5

16623

56,7

16675

56,7

16675

56,7

w tym lasy prywatne

b.d.

    

123

0,4

176

0,6

211

0,7

Lasy państwowe administrowane są przez Nadleśnictwo Hajnówka.

Z uwagi na swoje położenie, 60,3 % powierzchni Gminy Hajnówka należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej o powierzchni 88.000 ha, z czego 17.691 ha znajduje się na terenie Gminy Hajnówka.

W zależności od głównych zadań, jakie lasy spełniają, dzieli się je na grupy:

a)     grupa I - lasy ochronne,

b)     grupa II - lasy gospodarcze,

oraz lasy chronione - rezerwaty przyrody.

Do grupy pierwszej lasów ochronnych na terenie gminy Hajnówka zalicza się:

·        lasy wodoochronne, 3.528,13 ha lasów na siedliskach wilgotnych i podmokłych;
·        strefy ochronne gniazd ptaków (bocian czarny, puchacz, orlik krzykliwy), decyzjami Wojewody Białostockiego z dn. 28 lipca 1992r, utworzono 33 strefy ochronne,
·        ostoje zwierząt - stała ostoja żubra o powierzchni 168,80 ha

Rezerwaty przyrody zajmują w sumie 1940,25 ha.

W Puszczy Białowieskiej i na przylegających do niej terenach wyodrębniono 3 obszary o odmiennych systemach zarządzania i zróżnicowanych metodach postępowania. Lasy gminy Hajnówka znajdują się w drugim i trzecim obszarze. Obszar drugi jest to strefa wielostronnej gospodarki leśnej prowadzonej z uwzględnieniem wyżej wymienionych rygorów, a zwłaszcza zasadą ograniczania zrębów zupełnych. Dla głównych gatunków lasotwórczych przyjmuje się tu następujące wieki dojrzałości do odnowienia, uwarunkowane długowiecznością, dynamiką biologiczną i zdrowotnością drzewostanów:

·        dla sosny na wszystkich siedliskach - 140 lat,

·        dla świerka na wszystkich siedliskach - 120 lat,

·        dla dębu szypułkowego:
-         na siedliskach borowych - 160 lat,
-         na siedliskach lasu mieszanego - 200 lat,
-         na siedliskach lasu świeżego, lasu wilgotnego i olsu jesionowego - 240 lat,

·        dla dębu bezszypułkowego na wszystkich siedliskach - 300 lat,

·        dla jesionu:
-         na siedliskach olsu i innych - 140 lat,
-         na siedliskach lasu wilgotnego i olsu jesionowego - 160 lat,

·        dla grabu:
-         na siedliskach lasu świeżego -120 lat,
-         na pozostałych siedliskach - 100 lat,

·        dla brzozy na wszystkich siedliskach - 80 lat,

·        dla olchy:
-         na siedliskach lasu wilgotnego i olsu jesionowego - 100 lat,
-         na pozostałych siedliskach - 80 lat,

·        dla osiki na wszystkich siedliskach - 50 lat.

W cięciach pielęgnacyjnych i odnowieniowych zaleca się preferować gatunki pozostające w znacznym niedoborze, tj. wiąz, klon, lipę i wierzbę.

Obszar trzeci na terenie gminy zajmuje jej południowo-zachodnią część, poza głównym kompleksem Puszczy Białowieskiej. W celu przywrócenia, w dalszej perspektywie, temu obszarowi charakteru puszczańskiego, gospodarkę leśną należy tu prowadzić zgodnie z ogólnie obowiązującymi zasadami z uwzględnieniem wyżej wymienionych zasad. Należy zwrócić uwagę na ukształtowanie w tym rejonie granicy rolno - leśnej oraz zintensyfikowanie procesu zalesień. Dyrektor Generalny Lasów Państwowych (Decyzja Nr 25 z dnia 5 lipca 1995 r) wprowadził zakaz wyrębu starych drzew niżej wymienionych gatunków:

·        dębu szypułkowego o pierśnicy powyżej 80 cm w korze, na siedliskach lasu wilgotnego i o pierśnicy powyżej 70 cm w korze na pozostałych siedliskach,
·        dębu bezszypułkowego o pierśnicy powyżej 60 cm w korze,
·        lipy drobnolistnej o pierśnicy powyżej 50 cm w korze,
·        klonów rodzimych o pierśnicy powyżej 50 cm w korze,
·        jesionu wyniosłego o pierśnicy powyżej 65 cm w korze,

Zakaz wyrębu dotyczy również drzew gatunków rzadkich pochodzenia rodzimego, występujących w formie domieszek, tj. jodły pospolitej, czereśni ptasiej, jabłoni dzikiej, gruszy dzikiej oraz wiązów - bez względu na ich wiek i stan.

Gospodarka leśna w lasach państwowych prowadzona jest zgodnie z zasadami obowiązującymi dla Leśnych Kompleksów Promocyjnych w oparciu o plan urządzania lasu. W lasach gospodarczych Puszczy Białowieskiej głównym priorytetem jest zachowanie naturalności, wysokiej bioróżnorodności i ciągłości zbiorowisk leśnych. Typowo gospodarcza (produkcyjna) funkcja lasu w Puszczy Białowieskiej pełni rolę drugoplanową. Gospodarkę w lasach prywatnych prowadzi się w oparciu o uproszczone plany urządzania lasów

 

2.5.3      Przemysł i usługi.

2.5.3.1           Działalność produkcyjna.

W latach 1998 - 1999 w rejonie Puszczy Białowieskiej dominującą gałęzią przemysłu był przemysł drzewny. W Gminie Hajnówka na 7 funkcjonujących zakładów przemysłowych 5 zajmowało się przetwórstwem drewna.

Na terenie Gminy Hajnówka są rezerwy terenów przeznaczonych pod rozwój funkcji przemysłowej, usług produkcyjnych i rzemiosła nieuciążliwego. Zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego istnieją one w miejscowościach:

·        Dubiny
-         teren w sąsiedztwie zakładu meblowego
-         na terenie rozpoczętej niegdyś budowy wytwórni makaronów (istnieje hala produkcyjna) z przeznaczeniem pod rzemiosło nieuciążliwe,

·        Nowosady
-         teren po wytwórni mas bitumicznych z przeznaczeniem pod przemysł i rzemiosło uciążliwe.

Tabela nr 17.

Działalność produkcyjna w latach 1998-1999.

Miejscowość

Rodzaj zakładu

Zatrudnienie

Lipiny

Tartak

ok. 50 osób

Dubiny

Rzeźnia, mała masarnia, funkcjonuje

1 osoba

  

sporadycznie

                    

    

Zakład meblowy Tartak Wytwórnia mas. bitumicznych

50 osób 30 osób 6-8 osób

Nowosady

Tartak
Tartak

40 osób 20 osób

 

2.5.3.2           Usługi rynkowe

 

Tabela nr 18.

Podmioty gospodarki narodowej wg sektorów własności.

Sektor własności

2000

2001

2002

Ogółem

261

307

311

Publiczny

7

7

7

prywatny

Razem

254

300

304

W tym zakłady osób fizycznych

231

252

252

 

W roku 2002 na terenie gminy znajdowało się 311 podmiotów gospodarki narodowej, z czego 304 to sektor prywatny ( w latach poprzednich: 261 w 2000 roku i 307 w 2001 roku):

·        rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo - 40,
·        przetwórstwo przemysłowe - 90,
·        budownictwo -34,
·        handel i naprawy - 62,
·        hotele i restauracje - 2,
·        transport, gospodarka magazynowa i łączność - 10,
·        pośrednictwo finansowe - 13,
·        obsługa nieruchomości i firm, nauka - 15,
·        edukacja - 8,
·        ochrona zdrowia i opieka społeczna - 4,
·        inne - 31.

Na przełomie ostatnich trzech lat można zaobserwować wzrost liczby podmiotów gospodarczych. Jest bardzo korzystne dla gminy  jej mieszkańców, ponieważ:

·        powstają nowe miejsca pracy,
·        rosną zwiększają się dochody podatkowe gminy,
·        zwiększa się ilość i jakość świadczonych usług na terenie gminy.

Tabela nr 19.

Liczba podmiotów gospodarczych w latach poprzednich

Rok

Ogółem

rolnictwo, łowiectwo
i leśnictwo

przetwór-
stwo przemysło-
we

budo-
wnictwo

handel
i napra-
wy

hotele
i restau-
racje

transport, gospodar-
ka magazy-
nowa i łączność

pośre-
dnictwo finansowe

obsługa nierucho-
mości i firm, nauka

edu-
kacja

 

ochrona zdrowia
i opieka społe-
czna

inne

2000

261

36

97

31

46

1

10

11

10

8

2

9

2001

307

38

90

34

62

2

12

14

13

7

2

32

2002

311

40

90

34

62

2

10

13

15

8

4

31

 

2.5.3.3         Handel wewnętrzny

 

Tabela nr 20.

Sklepy i punkty sprzedaży paliw

                     

2000

2001

2002

Ogółem

22

28

24

W tym

Ogólno-spożywcze

18

26

20

Z wyrobami odzieżowymi

1

1

1

Stacje paliw

1

2

2

Na terenie gminy w 2002 r. funkcjonowało 20 sklepów ogólno - spożywczych, 1 zajmujący się sprzedażą wyrobów odzieżowych oraz 2 stacje benzynowe. Analizując trendy z ostatnich 3 lat stan ten ustabilizował się i w pełni zaspakaja potrzeby mieszkańców.

 

2.5.3.4         Turystyka

We wschodniej części Polski, tuż przy granicy z Białorusią leży Puszcza Białowieska - jeden z najcenniejszych kompleksów leśnych w Europie, ostatni naturalny las niżowy oraz królestwo największego europejskiego ssaka - żubra.

Region Puszczy Białowieskiej jest idealnym miejscem do wypoczynku dla spragnionych spokoju i kontaktu z przyrodą turystów. Dzięki sieci szlaków turystycznych dotrzeć można do najbardziej urokliwych puszczańskich zakątków, a ścieżki edukacyjne pozwolą na poznanie różnych ciekawostek i jej mieszkańców.

Niecodzienną atrakcję stanowi przejazd kolejką wąskotorową do śródleśnej osady Topiło, gdzie w pięknie położonych stawach można złowić "taaką" rybę, a w ich pobliżu pobawić się przy ognisku, czy po prostu pospacerować.

Niezwykle cenne są walory kulturowe Regionu Puszczy Białowieskiej. W miejscu, gdzie od stuleci żyją obok siebie różne narodowości, wytworzył się specyficzny klimat. Kultura polska, białoruska i ukraińska stworzyły niespotykaną kompozycję.

Dawne zwyczaje i święta, a także miejscowy dialekt, są cechami charakterystycznymi dla tego regionu. Religie: katolicka i prawosławna, odegrały ogromną rolę w kształtowaniu dzisiejszej społeczności regionu. Zachwyca miejscowa architektura, zarówno piękne prawosławne świątynie, jak i drewniane domy ozdobione misternymi rzeźbieniami. W wielu z tych domów znajdują się kwatery agroturystyczne. Urocze przydomowe kwietniki zachęcają do spotkań z przyjaciółmi i spędzenia czasu oddychając upajającym, puszczańskim powietrzem.

  • Gmina Hajnówka jest regionem atrakcyjnym turystycznie ze względu na walory środowiska przyrodniczego oraz obiekty dziedzictwa kulturowego. Na szczególną uwagę zasługują:
  • Drewniane budynki mieszkalne i inwentarskie z XIX w. (Czyżyki, Nowosady)
  • Cerkwie w Nowoberezowie i Dubinach oraz kapliczka w Krynoczce
  • Obiekty Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Puszcza Białowieska” (kolejka wąskotorowa wybudowana na początku XX wieku, ścieżki edukacyjne)
  • Liczne rezerwaty przyrody: „Szczekotowo” - największe zbiorowisko kurhanów, „Głęboki Kąt” - olsy, łęgi i grądy, świerczyna na torfie o charakterze tajgowym.

Przez teren Gminy Hajnówka przebiegają szlaki turystyczne:

1.                    Hajnówka - Białowieża (zielony, 25 km)

Szlak biegnie przez Rezerwat Krajobrazowy im. Władysława Szafera, który chroni florę i faunę Puszczy Białowieskiej oraz kurhany z X - XIII wieku. W połowie trasy, szlak przecina szosę Hajnówka - Białowieża, przechodząc przez Parking Zwierzyniec. Można tam zatrzymać się na dłuższy odpoczynek, wypić herbatę oraz coś zjeść (Zajazd Myśliwski). Dalej szlak prowadzi do Rezerwatu Pokazowego Żubrów, w którym można zobaczyć zwierzęta żyjące w Puszczy. Szlak kończy się w Białowieży.

2.                    Hajnówka - Narewka „Szlak walk partyzanckich” (czerwony, 22 km)

Jest to doskonałe miejsce wypadowe na wycieczki po Puszczy Białowieskiej. Szlak rozpoczyna się w Hajnówce, biegnie przez rezerwaty przyrody: „Lipiny” i „Szczeko-towo”. Rezerwat „Lipiny” został utworzony w celu zachowania jedynego na terenie Puszczy stanowiska dębu bezszypułkowego. Tajemniczy rezerwat „Szczekotowo” chroni starosłowiańskie cmentarzyska kurhanowe X - XIII wieku.
Ciekawym obiektem znajdującym się na szlaku jest prawosławna kapliczka z cudownym źródełkiem, znana pod nazwą „Krynoczka”. W 1999 r. obchodzono 150-lecie istnienia świątyni. Podążając dalej Lipińskim Traktem dociera się do wsi Świnoroje, gdzie znajduje się pole namiotowe, a także ścieżka dydaktyczna „Pod Dębami” Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Puszczy Białowieskiej”. Szlak kończy się w Narewce.

3.                    Hajnówka - Orzeszkowo - Hajnówka „Szlak Śladami Powstania Styczniowego” (niebieski, 31 km)

Szlak ma charakter obwodnicy turystycznej. Biegnie obrzeżami Puszczy do wsi Orzeszkowo, gdzie znajduje się pomnik powstańców rozstrzelanych w 1863 r. oraz krzyż z czasów II wojny światowej postawiony przez mieszkańców w podziękowaniu za ocalenie wsi przed spaleniem. Dalej szlak zagłębia się w leśne ostępy, doprowadzając do pomnika przyrody „Car Dąb”. Jest on zaliczany do największych drzew w Puszczy i mimo tego, że od kilkunastu lat jest uschnięty to wciąż stoi, strzegąc lasu. Kierując się na wschód dotrzemy do trasy przejazdu kolejki wąskotorowej. Szlak biegnie przy rezerwacie „Głęboki Kąt”, który został utworzony w celu ochrony boru świerkowego o charakterze borealnym. Szlak kończy się w Hajnówce.

4.                    Białowieża - Topiło (żółty, 19 km)

Szlak biegnie głównymi drogami puszczańskimi przez rezerwaty: „Podcerkwa”, „Berezowo”, „Olszanka Myśliszcze”, „Michnówka”. Chronią one przede wszystkim miejsca bytowania motyli dziennych i kraśników. Szlak kończy się w leśnej osadzie Topiło, gdzie znajduje się końcowy przystanek kolejki wąskotorowej, a także ciekawe miejsce na odpoczynek pod drewnianą wiatą. Wokół znajdujących się tam stawów poprowadzono ścieżkę edukacyjną „Leśne Osobliwości”.

5.                    Białowieża - Czerlonka Osada - Zwierzyniec (niebieski, 17 km)

Szlak rozpoczyna się przy zabytkowym, drewnianym dworcu Białowieża Towarowa, prowadzi przez wsie Podolany I i Podolany II, do Ośrodka Edukacji Leśnej „Jagiellońskie”. Dalej biegnie Trybem Jagiellońskim do Czerlonki, a stamtąd do Osady Zwierzyniec.

6.                   Hajnówka - Orzeszkowo - Hajnówka (niebieski, 42 km)

Szlak został oznakowany jako pętla. Prowadzi przez różne siedliska leśne oraz malownicze doliny rzek Chwiszczej i Leśnej. Biegnie do miejscowości Topiło, gdzie znajduje się końcowy przystanek kolejki wąskotorowej oraz ścieżka edukacyjna wokół stawów utworzonych na rzece Perebel.

7.                    Dubicze Cerkiewne - Topiło - Białowieża (zielony, 41 km)

Szlak rozpoczyna się w Dubiczach Cerkiewnych -siedzibie gminy i urokliwej miejscowości turystycznej. Biegnie tuż przy Ośrodku Wypoczynkowym ”Bachmaty”, gdzie można wynająć domek campingowy i wypożyczyć sprzęt sportowy. Dalej szlak biegnie do Werstoku (gdzie znajduje się tu drewniana cerkiew z 1769 roku), a następnie do położonej w środku lasu osady Topiło i dalej leśnymi drogami przez rezerwaty przyrody do Białowieży.

8.                    Szlak samochodowy (długość ok. 90 km)

Trasa przebiega przez ciekawe miejscowości i leśne osady Regionu Puszczy Białowieskiej. Wśród malowniczych krajobrazów łąk, pól i lasów znajdują się bogate w symbolikę prawosławne cerkwie. Na trasie głównymi atrakcjami są dwa skanseny w Nowoberezowie: Skansen Kultury Białoruskiej „Baćkouśćyna” i „Chata Stefana”, której właściciel prowadzi również hodowlę strusi, ostoja ciszy wokół stawów w Topile wraz ze ścieżką edukacyjną „Leśne osobliwości”, kąpielisko „Bachmaty”. Dodatkową atrakcją są spotkania z mieszkańcami tego regionu, poznanie ich korzeni kulturowych, religijnych i historycznych oraz oryginalna, drewniana architektura zabudowań.

Szlak nie jest jeszcze oznakowany - do dyspozycji jest folder opisujący szlak.

Liczne rezerwaty przyrody jak również środowisko dziedzictwa kulturowego stwarzają szansę rozwoju turystyki kwalifikowanej, krajoznawczej, agroturystyki.

W roku 2002 na terenie gminy funkcjonowały 2 hotele i 12 kwater agroturystycznych.

 

2.5.4  Identyfikacja problemów.

Podstawową działalnością prowadzoną na terenie Gminy Hajnówka jest rolnictwo i gospodarka leśna. W związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej rolnictwo czekają bardzo duże zmiany. Muszą one podnieść swoją konkurencyjność poprzez:

      ·        powiększanie powierzchni gospodarstw,

      ·        wprowadzanie nowych bardziej wydajnych metod gospodarowania,
·        unowocześniania parku maszynowego,
·        dostosowania produkcji do potrzeb rynkowych.

Zmiany te są bardzo kosztowne i wymagają ogromnych nakładów finansowych. Rozwój gospodarstw wielkoobszarowych i intensyfikowanie produkcji rolnej będzie możliwe tylko w zachodniej części gminy. W pozostałej części z uwagi na bezpośrednie położenie w Obszarze Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej wskazane będzie prowadzenie ekologicznej produkcji rolnej, przyjaznej środowisku.

Gospodarka leśna również z uwagi na obszary chronione będzie marginalna.

Przeobrażenia w rolnictwie z spowodują likwidację małych gospodarstw oraz zmniejszenie zapotrzebowania na siłę roboczą. Ocenia się, że ok. 500 osób będzie musiało odejść z pracy w rolnictwie. Szansą dla tych ludzi będzie zatrudnienie w usługach oraz w turystyce, która z uwagi na walory przyrodnicze gminy ma szansę się rozwijać.

2.6    Sfera społeczna.

2.6.1  Demografia Gminy Hajnówka.

Ludność gminy

Jednym z podstawowych i najważniejszych uwarunkowań rozwoju gminy jest sytuacja demograficzna, tendencje przekształceń w liczbie ludności i jej strukturze. Liczba mieszkańców Gminy Hajnówka wyniosła na koniec 2003 roku 4453 osób. Wykazuje ona od szeregu lat tendencję malejącą. W latach 1995 - 2002 liczba mieszkańców gminy zmniejszyła się o 501 osób.- średnio rocznie ubywało 71 osób. Największy ubytek ludności miał miejsce w 1998 r. Na zmniejszenie się liczby mieszkańców gminy decydujący wpływ wywierają dwa procesy: migracja i ujemny przyrost naturalny.

Tabela nr 21.

Ludność Gminy Hajnówka.

lata

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Liczba ludności wg faktycznego miejsca zamieszkania na dzień 31.12
w tym:

4954

4870

4847

4668

4591

4577

4542

4453

Liczba mężczyzn

2474

2428

2412

2344

2293

2274

2253

2195

Liczba kobiet

2480

2442

2435

2324

2298

2303

2289

2258

Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym

1064

1040

1005

968

929

904

867

861

Liczba ludności w wieku produkcyjnym

2622

2553

2571

2487

2461

2471

2468

2344

Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym

1268

1277

1271

1213

1201

1202

1207

1248

Liczba dzieci w wieku szkolnym

394

391

379

373

351

319

362

384

Liczba urodzin

57

49

50

45

27

39

44

37

Liczba zgonów

99

89

75

73

54

84

63

78

Przyrost naturalny

-42

-40

-25

-28

-27

-45

-19

-41

Saldo migracji

4

-44

2

-151

-50

31

-16

-48

Zmiana liczby ludności

-38

-88

-23

-179

-77

-14

-35

-89

Dane wg GUS Warszawa

Analizując tendencje i trendy w okresie od 1995 do 2002 r. można stwierdzić, że charakterystycznymi zjawiskami dla demografii Gminy Hajnówka, jak i w innych gminach wiejskich województwa podlaskiego, są:

  • ujemny przyrost naturalny - liczba zgonów znacznie przewyższa liczbę narodzin,
  • migracja mieszkańców poza teren gminy, szczególnie rok 1998 okazał się bardzo niekorzystny dla gminy - saldo migracji wynosiło minus 151 osób, wyjątkiem jest również rok 2000 w którym saldo migracji wynosiło plus 31 osób,
  • prognozuje się, że w roku 2010 liczba mieszkańców, przy uwzględnieniu aktualnie obserwowanych tendencji, zmniejszy się do ok. 3.870 osób. Ocena regresu demograficznego dokonana w „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Hajnówka” potwierdza te prognozy, choć określa ono, że liczba ludności w roku 2010 będzie wynosiła 4.000 osób.

 

 

  

Struktura demograficzna

Analizując trendy zmian liczby dzieci w wieku szkolnym najniższa liczba uczniów była w roku 2000 i wynosiła 319 osób. W roku 2001 i 2002 liczba dzieci w wieku szkolnym wzrasta, co w połączeniu ze wzrostem urodzin w tych latach pozwala przypuszczać że liczba dzieci będzie utrzymywać się na w miarę stabilnym poziomie. Tym niemniej patrząc na linię trendu liczba dzieci w wieku szkolnym ma tendencje spadkowe.(wykres Nr 2).

 

 

Struktura demograficzna, uwzględniająca ekonomiczne grupy wiekowe tzn. liczbę osób w wieku nieprodukcyjnym (do 17 roku życia), wieku produkcyjnym (18 - 64 lata dla mężczyzn i 18 - 59 lat dla kobiet) oraz w wieku poprodukcyjnym (powyżej 65 roku życia dla mężczyzn i 60 lat życia dla kobiet) wskazuje spadek liczby mieszkańców w wieku przed i produkcyjnym, natomiast liczba w wieku poprodukcyjnym jest w miarę stabilna. Wykazuje to na niekorzystną tendencję ”starzenia się gminy” tak charakterystyczną dla gmin województwa podlaskiego, szczególnie dla gmin tzw. „ściany wschodniej” (wykres Nr 3).

 

Analizując liczbę ludności wg płci i ekonomicznych grup wiekowych należy stwierdzić, że struktura ludności wg płci jest nieprawidłowa. Nadreprezentacja mężczyzn w grupie wieku produkcyjnego wynosi 294 osoby, w tym produkcyjnego mobilnego - 152 osoby. Utrzymywanie się takiej sytuacji może w przyszłości utrudniać rozwój społeczno - gospodarczy gminy. Przewaga kobiet występująca w grupie wieku poprodukcyjnego zjawiskiem 366 osób jest naturalnym zjawiskiem wynikającym z różnic w długości trwania życia. Przewaga liczebności mężczyzn nad kobietami w grupie wieku produkcyjno - mobilnego (18-44 lata) o 294 osoby oznacza zmniejszone szansę części młodych mężczyzn na zawarcie związku małżeńskiego na terenie gminy.

 

Tabela nr 22

Ludność wg płci i ekonomicznych grup wiekowych.

 

WYSZCZEGÓLNIENIE

Ogółem

Mężczyźni

Kobiety

OGÓŁEM


4494

872

2362

1414

948

1260


2226

451

1328

783

545

447


2268

421

1034

631

403

813

w wieku: Przedprodukcyjnym

Produkcyjnym:

Mobilnym

Niemobilnym

Poprodukcyjnym

Liczba osób w wieku nieprodukcyjnym przypadająca na 100 osób w wieku produkcyjnym

90

68

119

Wyniki analizy zmian wielkości podstawowych danych demograficznych w gminie oraz ocena obserwowanych zjawisk i ich konsekwencji muszą być przedmiotem corocznego monitoringu, uzupełniania i poszerzania bazy danych oraz powtórnego dokonywania szacunku prognozy, w celu wychwycenia tendencji demograficznych na terenie Gminy Hajnówka. Jest to konieczne przede wszystkim z punktu widzenia planowania inwestycji gminnych, wielkości bazy oświatowej oraz rozwoju pozostałej infrastruktury komunalnej, technicznej i społecznej.

Poziom wykształcenia

Dane dotyczące poziomu wykształcenie uzyskano z Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r. Poziom wykształcenia mieszkańców Gminy Hajnówka w zależności od wieku i płci przedstawia tabela nr 7. Poziom wykształcenia uzależniony jest od wieku mieszkańców. Najniższy występuje w grupie wiekowej 65 lat i powyżej. Najlepiej sytuacja wygląda w grupie wiekowej 20 - 29 lat, w której największy odsetek posiada wykształcenie średnie. Z poniższej tabeli wynika ze poziom wykształcenia kobiet jest niższy od wykształcenia mężczyzn. Powodem tego jest fakt że w grupie wiekowej poprodukcyjnej występuje dość znaczna nadprezentacja kobiet.

 

Tabela nr 23.

Wykształcenie mieszkańców Gminy Hajnówka

             

         

Poziom wykształcenia

              

            

           

           

średnie

            

        

         

GRUPY WIEKU PŁEĆ

Ogółem

wyższe

policealne 

razem

ogólnokształcące

zawodowe

zasad­nicze zawo­dowe

podsta­wowe ukoń­czone

podstawowe nieukończone 
i bez wykształcenia

OGÓŁEM

3908

157

80

741

216

525

770

1312

841

19 lat i mniej

391

-

-

37

25

12

18

289

46

20-29

498

44

20

213

66

147

167

53

        

30-39

519

43

25

143

30

113

231

73

4

40-49

595

36

24

193

46

147

203

128

11

50-59

514

20

5

100

33

67

101

258

29

60-64

265

6

#

31

9

22

25

161

40

65 lat i więcej

1126

8

4

24

7

17

25

350

711

Mężczyźni

1935

74

17

376

78

298

510

674

282

Kobiety 

1973

83

63

365

138

227

260

638

559

Ludność niepełnosprawna

Wśród mieszkańców Gminy Hajnówka duży odsetek stanowią osoby niepełnosprawne. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r. grupa ta stanowi prawie 24% populacji gminy. Rozróżnia się przy tym niepełnosprawność prawną i biologiczną.

 

WYSZCZEGÓLNIENIE

Ogółem-

Osoby niepełnosprawne

     

         

prawnie

tylko biologicznie

             

ogółem

mężczyźni

kobiety

razem

mężczyźni

kobiety

razem

mężczyźni

kobiety

OGÓŁEM

1075

480

595

799

378

421

276

102

174

osoby niepełnosprawne według ekonomicz­nych grup wieku:

       

           

          

       

    

       

    

     

    

przedprodukcyjny

19

12

7

15

-

-

4

-

-

produkcyjny

403

231

172

326

186

140

77

45

32

poprodukcyjny

653

237

416

453

-

-

195

-

-

osoby niepełnosprawne według poziomu wykształcenia :


wyższe

policealne


średnie

zasadnicze zawodowe


20

7

 93

111

397


13

3

47

 81

187


7

4

46

30

210


13

4

74

85

303


-

-

37

63

 148


-

-

37

22

155


7

3

19

26

94


-

-

10

18

39


-

-

9

8

55

podstawowe ukończone

 

 

 

 

 

 

 

 

 

podstawowe nieukończone

437

143

294

312

116

196

125

27

98

Osoby niepełnosprawne według aktywności ekonomicznej:



Aktywni zawodowo

277

 

151

 

126

192

 

106

 

 

86

 

85

45

 

40

Bierni zawodowo


795

 

327

 

468

 

604

 

270

 

334

 

191

 

57

 

134

 

 

Najwięcej niepełnosprawnych osób jest w wieku poprodukcyjnym 653 osoby. Drugą liczną grupę stanowią niepełnosprawni w wieku produkcyjnym. W obu tych grupach przeważają mężczyźni. Niepełnosprawni mają niższe wykształcenie w stosunku do pozostałych mieszkańców - głównie zasadnicze zawodowe i niższe. Blisko połowa niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym jest nieczynna zawodowo.

Poziom bezrobocia

Przemiany strukturalne gospodarki w latach 90 - tych skutkowały likwidacją zakładów pracy bądź ograniczeniem zatrudnienia, a w efekcie pojawienia się zjawiska bezrobocia. W gminie Hajnówka stopa bezrobocia wzrosła w latach 1990 - 1993 z 4,3% do 12,2%. W ciągu kolejnych 4 lat zmniejszyła się do poziomu 3,9%. W roku 2002 stopa bezrobocia w powiecie hajnowskim wynosiła 8,7%, a liczba bezrobotnych w gminie 206 osób. Wśród bezrobotnych było 86 kobiet. Najwięcej kobiet bezrobotnych jest w wieku do 44 lat. Jednym z czynników warunkujących dostosowanie do zmian w strukturze zatrudnienia i zmniejszenia bezrobocia jest poziom wykształcenia ludności. Największa liczba bezrobotnych jest wśród osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym i podstawowym. Niekorzystny jest również około 50% udział bezrobotnych pozostających bez pracy powyżej 12 miesięcy.

Tabela nr 25.

Bezrobotni w 2002 r.

 

    

Ogółem

Z liczby ogółem

Kobiety

Absolwenci

Zwolnieni z przyczyn dotyczących zakładu pracy

Z prawem do zasiłku

W wieki 18 - 44 lat

Pozostający bez pracy powyżej 12 miesięcy

2000

180

75

4

10

32

147

81

2001

208

91

14

16

23

171

90

2002

206

86

13

23

28

164

95

 

W Gminie Hajnówka stopa bezrobocia na koniec grudnia 2003 r. wynosiła 7,9%. Na 2362 osoby w wieku produkcyjnym zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy było 188 bezrobotnych. Z tej grupy prawo do zasiłku posiadało tylko 25 osób. Wśród bezrobotnych było 91 kobiet - 48% ogólnej liczby bezrobotnych. Na podstawie danych z Powiatowego Urzędu Pracy w Hajnówce liczba bezrobotnych zarejestrowanych z terenu gminy nieznacznie się zmniejsza.

 

Tabela nr 26.

Stopa bezrobocia rejestrowanego i liczba bezrobotnych na terenie Gminy Hajnówka

 

rok

2001

2002

2003

Liczba bezrobotnych

na dzień 31.12

208

206

188

Stopa bezrobocia w %

8,4

8,7

7,9

W Gminie Hajnówka poziom bezrobocia rejestrowanego jest dość niski. Dotyczy to wszystkich gmin wiejskich. W rzeczywistości na terenach wiejskich panuje tzw. bezrobocie ukryte. Szacuje się że poziom bezrobocia agrarnego na terenie Gminy Hajnówka na ok. 500 osób.

2.6.2      Warunki i jakość życia mieszkańców.

Zabudowa mieszkaniowa

Na terenie gminy Hajnówka występują następujące rodzaje zabudowy mieszkaniowej:

·        zabudowa zagrodowa, najbardziej powszechna w zabudowie wiejskiej;
·        zabudowa jednorodzinna, której większe zespoły występują w miejscowościach położonych w pobliżu miasta,
·        zabudowa wielorodzinna, występująca w postaci 2 i 3 kondygnacyjnych bloków w Nieznanym Borze oraz na terenie byłego PGR, obecnie Zakładu Rolnego w Nowoberezowie.

W zabudowie mieszkaniowej w większości wsi duży jest udział budynków drewnianych powyżej 60 % We wsiach Chytrej, Czyżykach, Kotówce, Łozicach, Nowokorninie, Postołowie, Progalach, Rzepiskach, Topile i Trywieży w granicach 80 - 90 %. Znaczna część zabudowy drewnianej (30 - 50 % w zależności od wsi) jest w złym stanie technicznym i ma ubogie wyposażenie techniczne. Na koniec 2002 na ogólną sumę 1635 mieszkań i 4493 mieszkańców wyposażenie mieszkań w podstawowe instalacje i urządzenia było następujące:

·        wodociąg posiadało 1366 mieszkań / 4021 mieszkańców
·        ustęp - 896 mieszkań / 2893 mieszkańców,
·        łazienkę - 969 mieszkań / 3143 mieszkańców,
·        centralne ogrzewanie - 635 mieszkań / 2214 mieszkańców.

Stan ilościowy zasobów mieszkaniowych w Gminie Hajnówka oraz ich przyrost prezentują poniższe dane:

Tabela nr 27.

Zasoby mieszkaniowe Gminy Hajnówka.

 

             

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Liczba osób w mieszkaniach

4954

4870

4847

4668

4591

4577

4542

4493

liczba mieszkań

1795

1796

1799

1755

1758

1758

1759

1635

liczba izb

6220

6232

6248

6102

6124

6124

6131

6354

Liczba mieszkań na 1000 mieszkańców

362

370

371

376

383

384

387

367

powierzchnia użytkowa mieszkań

123713

123943

124227

121332

121.633

121.633

121847

127710

powierzchnia użytkowa mieszkania /osobę

24,5

25,5

25,6

26,0

26,5

26,6

26,8

28,4

liczba osób /1 mieszkanie

2,8

2,7

2,7

2,7

2,6

2,6

2,6

2,7

liczba osób / izbę

0,80

0,78

0,77

0,76

0,75

0,75

0,74

0,71

Z powyższych danych wynika, że ogólna liczba mieszkań w gminie ulega zmniejszeniu. Sytuacja mieszkaniowa jednak nie pogarsza się. Jest to związane ze spadkiem liczby ludności. Nasycenie mieszkaniami liczone w ilości mieszkań na 1000 mieszkańców jest mniej więcej stałe i wynosi średnio 370 mieszkań na 1000 mieszkańców. Za wystarczające nasycenie uważa się liczbę 400 mieszkań na 1000 mieszkańców. Zwiększa się powierzchnia mieszkania na osobę (wynosiła ona w 2002 r. 28,4 m2) i zmniejsza się ilość osób na 1 izbę( w 2002 r. wynosiła ona 0,71 osoby). Tendencja ta jest wynikiem budowy nowych domów o dużej powierzchni z jednoczesnym zaprzestawaniem eksploatacji starych budynków mieszkalnych. Powierzchnia terenów osiedlowych na 1 mieszkańca kształtuje się na terenie poszczególnych wsi w dość różnorodny sposób, zazwyczaj powyżej 1300 m2, świadcząc o niezbyt zwartym charakterze zabudowy. Zwarty w miarę charakter zabudowy posiadają Dubiny i Pasieczniki Duże, w których na 1 mieszkańca przypada ok. 900 m2 terenów zabudowanych.

Oświata

Sieć szkolna w Gminie Hajnówka składa się z trzech szkół podstawowych i 1 gimnazjum. W roku szkolnym 2003/2004 do szkół uczęszcza 368 uczniów oraz 44 uczniów zerówki. Na l oddział łącznie z klasami „0” przypada 17 uczniów Budynek Szkoły  Podstawowej i Gimnazjum w Dubinach został wybudowany w latach 1990 - 2000. Jest to szkoła nowoczesna o ciekawym układzie architektonicznym z biblioteką, sala komputerową i w pełni wyposażonym zapleczem kuchennym. W chwili obecnej brak jest sali gimnastycznej i zespołu boisk sportowych. Sieć szkół podstawowych w gminie jest rozmieszczona równomiernie. Dzieci z innych wsi są dowożone 3 autobusami szkolnymi.
Jak zaznaczono w rozdziale omawiającym demografię Gminy Hajnówka na w ostatnim okresie liczba dzieci pozostaje na niezmienionym poziomie a wzrost liczby urodzin w latach 2000 - 2002 nie wskazuje na nagły spadek liczby uczniów. Tak więc,  ta sieć szkolna nie będzie w najbliższym czasie zmieniana. Należy dołożyć wszelkich starań aby utrzymać poziom szkół na jak najwyższym poziomie. Należy jak najszybciej wybudować salę gimnastyczną przy Gimnazjum i Szkole Podstawowej w Dubinach.

 

Tablica nr 28.

Szkoły podstawowe i gimnazjum Gminy Hajnówka.

 

Placówka szkolna

 

Stan techniczny

 

Stopień organizacyjny

Wyposażenie

Sala komputerowa / ilość komputerów

Sala gimnastyczna

Gimnazjum Publiczne w Dubinach

Zbudowana w 2002 r.
Stan techniczny b. dobry


I - III


Tak / 21


brak

Szkoła Podstawowa w Dubinach

Zbudowana w 2002 r.
Stan techniczny b. dobry


„0” - VI


Tak / 10


brak

Szkoła Podstawowa w Nowokorninie

Stan techniczny dobry


„0” - VI


Tak / 11


brak

Szkoła Podstawowa w Orzeszkowie

Stan techniczny dobry


„0” - VI


Tak / 6


brak

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Usługi nierynkowe

Teren Gminy Hajnówka rozciąga się wokół miasta Hajnówka, w której ma swoją siedzibę Powiat Hajnowski. Z tego względu miasto to pełni funkcję ośrodka obsługi ponad lokalnej w zakresie: szkolnictwa średniego, a ostatnio również wyższego, ochrony zdrowia, kultury, oraz obsługi administracyjnej dla kilkunastu gmin wchodzących w skład powiatu. Na terenie Gminy Hajnówka funkcjonują obiekty usługowe z zakresu usług podstawowych: punkty biblioteczne, agencje pocztowe, ośrodek zdrowia prowadzony przez SPZOZ w Hajnówce, boiska sportowe, szkoły podstawowe gimnazjum.
Ze względu na znaczne rozdrobnienie i rozproszenie sieci osadniczej usługi są mało dostępne dla mieszkańców zwłaszcza północno - zachodniej części gminy. W elementy usług podstawowych wyposażone są miejscowości powyżej 70 mieszkańców, a w miarę pełny podstawowy wachlarz usług wyposażone są tylko większe miejscowości, położone wokół miasta i przy ważnych szlakach komunikacyjnych. Największa jest dostępność do obiektów usług kultury. Mimo to nie posiadają one odpowiedniego standardu wyposażenia, a ponadto w większości funkcjonują sporadycznie.
Postrzeganie terenu gminy jako potencjalnego zaplecza turystycznego Puszczy Białowieskiej oraz koncentracja ludności w większych miejscowościach gminy stwarza konieczność poszerzenia oferty usług zarówno ilościowo jak i jakościowo (obiekty obsługi turystycznej, usług telekomunikacyjnych, usług sportu, kultury i innych usług o znaczeniu podstawowym).

Tablica nr 29.

Stan wyposażenia miejscowości w usługi podstawowe.

Nazwa miejscowości

Świetlica

Biblioteka

Ośrodki Zdrowia

Poczta (agencje)

Bielszczyzna

-

-

-

-

Borek

1

-

-

-

Borysówka

-

-

-

-

Chytra

1

-

-

-

Czyżyki

1

-

-

-

Dubicze Osoczne.

-

-

-

-

Dubiny

1

1

-

1

Dubińska Ferma

-

-

-

-

Gołankowa Sz

-

-

.

-

Kotówka

1

-

-

-

Lipiny

1

-

-

-

Łozice

-

-

-

-

Mochnate

1

-

-

-

Nieznany B

-

-

-

-

Nowoberezowo

1

-

1

1

Nowokornino

1

-

-

-

Nowosady

1

-

-

-

Orzeszkowo

1

-

-

1

Olchowa Kładka

-

-

-

-

Pasieczniki Duże

1

-

-

-

Postołowo

-

-

-

-

Progale

-

-

-

-

Przechody

-

-

-

-

Puliska

-

-

-

-

Rzepiska

1

-

-

-

Sawiny G

-

-

-

-

Smolany S

-

-

-

-

Sorocza Nóżka

-

-

-

-

Skryplewo

-

-

-

-

Stare Berezowo

1

-

-

-

Topiło

-

-

-

-

Trywieża

1

-

-

-

Wasilkowo

-

-

-

-

Wygoda

-

-

-

-

Zwodzieckie

-

-

-

-

Razem:

15

1

1

3

 

Bezpieczeństwo publiczne

Każdy mieszkaniec gminy musi mieć zapewnione bezpieczeństwo mienia i życia. Z uwagi na podział administracyjny Polski nad bezpieczeństwem mieszkańców czuwa Policja, Straż Pożarna oraz Pogotowie Ratunkowe. W związku z tym Gmina Hajnówka współpracuje w tym temacie z Powiatową Komendą Policji w Hajnówce, Powiatową Komendą Straży Pożarnej w Hajnówce oraz Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej w Hajnówce. Gmina sama podejmuje działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańców:

·        z zakresu ochrony przeciwpożarowej - utrzymuje jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej,
·        z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego - finansuje oświetlenie dróg na swoim terenie,
·        z zakresu ochrony zdrowia - współfinansuje utrzymanie ośrodka zdrowia w Nowoberezowie.

 

2.6.3      Grupy społeczne wymagające wsparcia

Gmina Hajnówka prowadzi Ośrodek Pomocy Społecznej, który zajmuje się opieką nad osobami znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej, rodzinami z dotkniętymi uzależnieniem najczęściej alkoholowym oraz matkami samotnie wychowującymi dzieci. Na ten cel przeznaczyła w 2003 r. kwotę ponad 556 tys. zł.

Analizując sytuację demograficzną zostały stwierdzone następujące trendy:

  • spadek liczby mieszkańców,
  • proces starzenia się społeczeństwa
  • duża liczba niepełnosprawnych.

W wyniku tych zmian należy liczyć się ze zwiększonym zapotrzebowaniem na pomoc ze strony gminy, zarówno rzeczową jak finansową. Wskutek spadku liczby mieszkańców w wieku przed i produkcyjnym przy wzroście liczby emerytów i rencistów w najbliższym czasie będzie zwiększać się liczba samotnych osób (w większości kobiet) wymagających opieki. Należy zastanowić się nad organizowaniem domów opieki i domów spokojnej starości, tym bardziej, że od 1 maja 2004 roku gmina musi współfinansować koszty utrzymania mieszkańców swojej gminy w tego typu placówkach.
Następną grupą wymagającą wsparcia są osoby niepełnosprawne, których w roku 2002 było 1075 osób. W wieku produkcyjnym jest ich 403, w tym 126 osób jest biernych zawodowo. Grupa ta charakteryzuje się niskim poziomem wykształcenia. Należy je aktywizować. Aby mogły znaleźć zatrudnienie należy stworzyć im warunki od podniesienia swoich kwalifikacji.
Również bardzo poważny problem stanowi bezrobocie ukryte, które oceniane jest na ok. 500 osób. Liczba ta będzie powiększać się w wyniku przemian strukturalnych w rolnictwie. Cechą tej grupy społecznej również jest niski poziom wykształcenia. W tym przypadku również należy zastanowić się nad szkoleniem tych osób. Należy pomóc im w podniesieniu swoich kwalifikacji oraz tworzeniu małych rodzinnych firm usługowych. W przypadku osób długotrwale bezrobotnych należy zatrudniać je w ramach robót publicznych bądź interwencyjnych, aby w ten sposób wyrwać ich z beznadziejnej sytuacji i pomóc znaleźć się na rynku pracy.

2.6.4      Rynek pracy

Poziom wielkości zatrudnienia w gminie warunkują w głównej mierze:

a)     cechy demograficzne ludności - udział ludności w wieku produkcyjnym, poziom wykształcenia ludności;
b)     poziom rozwoju gospodarczego obszaru gminy;
c)      poziom aktywności zawodowej ludności w wieku produkcyjnym;
d)     stan zdrowotny ludności w wieku produkcyjnym.

W Gminie Hajnówka w 2002r. liczba mieszkańców w wieku produkcyjnym wynosiła 2344 osób, liczba ludności pracującej zawodowo 353 osób, w tym 130 kobiet.
Głównym działem gospodarki jest rolnictwo i leśnictwo, w którym pracuje 48 osób. Udział pracujących poza rolnictwem wynosi 305 osób.
Na przełomie lat 1998 - 1999 w gminie Hajnówka funkcjonowało 7 zakładów produkcyjnych 5 stanowiły tartaki i zakłady meblowe. Mało zróżnicowana struktura branżowa działalności produkcyjnej jest niezbyt korzystna ze względu na możliwość wzrostu bezrobocia w razie załamania rynku zbytu na określone wyroby, w tym przypadku tarcicę i meble.
Udział pracujących w przemyśle i budownictwie wynosi 224 osoby. W sferze usług zatrudnionych było 12 osób. Dość niski udział zatrudnienia w usługach może wynikać ze struktury wieku mieszkańców (duży udział ludności w wieku nieprodukcyjnym), niskich dochodów ludności oraz położenia w strefie podmiejskiej, gdzie miejscowości leżące najbliżej Hajnówki mają łatwy dostęp do usług.
W grupie wieku produkcyjnego mobilnego (18 - 44 lata) i niemobilnego (45 - 60/56 lat) wśród użytkowników gospodarstw zdecydowaną przewagę liczebną mają mężczyźni. W grupie wieku poprodukcyjnego nadal występuje przewaga liczebna mężczyzn, jednak udział kobiet stanowi ponad 40%.
Praca we własnym gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania większości mieszkańców gminy Hajnówka.

 

Tabela nr 30.

Pracujący poza rolnictwem.

  

Ogółem

Rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo i rybołówstwo

Przemysł i budownictwo

Usługi

rynkowe

Usługi

 nierynkowe

2000

435

75

262

28

70

2001

364

72

207

42

43

2002

353

48

224

12

69

Na przełomie lat 2000-2002 zaobserwować można stopniowy spadek zatrudnienia.

 

2.6.5      Identyfikacja problemów.

Gmina Hajnówka podobnie jak inne gminy leżące na tzw. „ścianie wschodniej” starzeje się. Proces spowodowany jest ujemnym przyrostem naturalnym oraz ujemnym saldem migracji. Liczba mieszkańców gminy zmniejsza się z jednoczesnym wzrostem udziału ludności w wieku poprodukcyjnym. Te niekorzystne zjawisko skutkować będzie z jednej zmniejszeniem dochodów własnych gminy, zaś z drugiej strony zwiększonymi wydatkami na opiekę społeczną.
Dlatego też najważniejszym problemem, jaki należy rozwiązać, jest wstrzymanie procesu migracji mieszkańców z terenu gminy. Proces ten spowodowany jest różnymi czynnikami, miedzy innymi:

  • niskimi dochodami w rolnictwie,
  • brakiem miejsc pracy,
  • gorszymi warunkami życia na wsi niż w mieście.

Bardzo dużym problemem jest również problem ukrytego bezrobocia. Liczba osób w wieku produkcyjnym bierna zawodowo szacowana jest na ok. 500. Liczba ta będzie powiększać się w wyniku przemian strukturalnych w rolnictwie. Cechą tej grupy społecznej również jest niski poziom wykształcenia.

III     Zadania polegające na poprawie sytuacji na terenie Gminy Hajnówka.

3.1           Kierunki rozwoju Gminy Hajnówka.

W części II niniejszego opracowania została zdiagnozowana aktualna sytuacja społeczno - gospodarcza Gminy Hajnówka. Zostały zidentyfikowane aktualne problemy mające negatywny wpływ na rozwój gminy i warunki życia jej mieszkańców.

Kierunki rozwoju Gminy Hajnówka zostały określone w „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Hajnówka” opracowanego w 1999 r. Zostały one określone przy uwzględnieniu uwarunkowań zewnętrznych (położenie gminy w Obszarze Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej, konieczność dostosowania rolnictwa do wymogów Unii Europejskiej oraz wymagań rynku) oraz uwarunkowań wewnętrznych (struktura demografia, struktura użytkowania gruntów, gospodarka).

Na terenie gminy założono utrzymanie następujących funkcji podstawowych:

·        produkcji rolnej dostosowanej do uwarunkowań naturalnych,
·        gospodarki leśnej w dostosowaniu do wymogów ochrony środowiska wynikających ze statusu ochrony prawnej Kompleksu Puszczy Białowieskiej i terenów na przedpolu puszczy,
·        wielokierunkowej działalności gospodarczej w tym przemysłowej, jako funkcji uzupełniającej.

Funkcjami towarzyszącymi funkcjom podstawowym są mieszkalnictwo i obsługa w zakresie rozwoju usług, komunikacji i infrastruktury technicznej. Z syntezy uwarunkowań naturalnych determinujących w głównej mierze strukturę funkcjonalną gminy wynikają predyspozycje do rozwoju funkcji turystycznej, jako jednej z funkcji podstawowych. W studium zagospodarowanie zostały wyznaczone obszary, na terenie których realizowane będą w/w. funkcje.

Mapa nr 4.

Kierunki zagospodarowania Gminy Hajnówka.

 

 

Funkcja rolnicza.

Uznanie funkcji rolniczej za jedną z podstawowych funkcji zagospodaro­wania przestrzennego gminy Hajnówka wynika zarówno z uwarunkowań przy­rodniczych (wysoki udział gleb żyznych w klasach bonitacyjnych III i IV, udział użytków rolnych w powierzchni gruntów ogółem na poziomie 30,4%) jak i eko­nomiczno- społecznych (ok.30% udział indywidualnych gospodarstw rolnych o powierzchni ponad 10 ha; zatrudnienie w rolnictwie na poziomie 80% ogółu pracujących).

W oparciu o uwarunkowania przyrodnicze oraz trendy przekształceń strukturalnych w rolnictwie na terenie gminy można wyodrębnić następujące obszary funkcjonalne o różnorodnych zasadach zagospodarowania:

·        obszary o dominacji funkcji rolniczej,
·        obszary preferowane do rozwoju agroturystyki i turystyki z funkcją rolniczą jako uzupełniającą,
·        obszary wielofunkcyjnego rozwoju wsi

Obszar o dominacji funkcji rolniczej.

Obejmuje zachodnią i północną-zachodnią część gminy. Jest on znacznie oddalony od Puszczy Białowieskiej Charakteryzuje się monotonnym krajobrazem, występowaniem zwartych dużych kompleksów gleb III i IV klasy bonitacyjnej oraz dominacją gospodarstw średnich i dużych obszarowo. Z uwagi na walory krajobrazowe jest mało atrakcyjny turystycznie. Dla tego obszaru zostały określone następujące zasady zagospodarowania przestrzennego:

·        Utrzymanie rolniczego użytkowania terenu, z zastosowaniem tzw. ekologicznych (przyjaznych dla środowiska) technologii.
·        Koncentracja zabudowy w obrębie obecnych granic miejscowości, dążenie do zwiększenia zwartości układów osadniczych.
·        Dopuszczenie nowej zabudowy zagrodowej i mieszkaniowej oraz zabudowy związanej z obsługą rolnictwa i jego funkcjonowaniem (mieszalnie pasz, przechowalnie, magazyny) w granicach miejscowości i w jej bezpośrednim sąsiedztwie, a także zabudowy usługowej na rzecz obsługi ludności.
·        Dla utrzymania właściwego poziomu wód gruntowych należy utworzyć zbiornika retencyjnego w Wasilkowie.

 

Obszary preferowane do rozwoju agroturystyki i turystyki

z funkcją rolniczą jaką uzupełniającą.

Obszaru te występującą na przedpolu Puszczy Białowieskiej - rejony wsi: Orzeszkowo, Majdan, Pasieczniki Wielkie. Charakteryzują się one zróżnicowanym mozaikowatym krajobrazem łąkowo - polno - leśnym. Położone są one w obrębie Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej. Z uwagi na położenie oraz krajobraz stanowią dużą atrakcję turystyczną. Dla tych obszarów również określono zasady zagospodarowania przestrzennego:

·        Zachowanie dotychczasowego użytkowania rolniczego terenów ze szczególnym uwzględnieniem utrzymania mozaikowatej struktury użytkowania gruntów.

·        Dopuszcza się zmiany użytkowania rolniczego gruntów dla potrzeb rozwoju leśnictwa na obszarach wytyczonych granicą polno - leśną oraz turystyki. W granicach miejscowości dopuszcza się nową zabudowę zagrodową mieszkaniową, inwestycje związane z obsługą rolnictwa a także rozwój usług, w tym obsługi turystycznej.

·        Zachowanie zwartości układów osadniczych, harmonijnie wkomponowanych w mozaikowaty krajobraz przedpola Puszczy.

·        Dla zapewnienia pożądanego poziomu wód gruntowych oraz zwiększenia Atrakcyjności turystycznej tych obszarów zaplanowano budowę zbiornika retencyjnego w Chytrej oraz zbiornika retencyjnego w Orzeszkowie.

Obszary wielofunkcyjnego rozwoju wsi.

Obejmują one rejony miejscowości: Dubiny, Nowosady i Lipiny. Są to tereny położone w sąsiedztwie miasta Hajnówka, przewidziane do rozwoju osadnictwa w powiązaniu z funkcją usługowo-produkcyjną oraz turystyki. Tereny te położone są na przed przedpolu Puszczy Białowieskiej i charakteryzują się mozaikowatością krajobrazu rolniczego. Ustalono tu następujące zasady zagospodarowania przestrzennego:

  • Optymalne utrzymanie obecnej struktury użytkowania gruntów na terenie przedpola Puszczy Białowieskiej, z dopuszczeniem zmiany użytkowania rolniczego dla potrzeb leśnictwa na obszarach wytyczonych granicą rolno -leśną oraz usług i urządzeń turystyki.
  • Preferowany jest tu rozwój zabudowy mieszkaniowej, zagrodowej i letniskowej oraz na potrzeby działalności usługowej, produkcyjnej, obsługi turystyki i rolnictwa w powiązaniu z istniejącymi układami osadniczymi.
  • Dopuszcza się rozwój zespołów zabudowy rekreacyjno - turystycznej oraz usługowo-produkcyjnej poza zwartymi układami osadniczymi pod warunkiem zapewnienia odpowiednich standardów zabudowy i użytkowania terenu oraz wyposażenie w infrastrukturę techniczną.

Funkcje turystyczne.

Turystykę uważa się za jeden z głównych obok rolnictwa kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Hajnówka. Na terenie gminy może się rozwijać turystyka wędrowna kwalifikowana oraz turystyka pobytowa o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym. Kompleksy leśne Puszczy Białowieskiej znajdujące się na terenu gminy stanowią główny walor turystyczny Na podstawie oceny przyrodniczej terenu gminy wytypowano obszary o predyspozycjach do zagospodarowania turystycznego. Tereny położone na przedpolu Puszczy Białowieskiej i obejmują rejony wsi: Orzeszkowo, Majdan, Pasieczniki Wielkie, Dubiny, Nowosady, Borysówka. Dla tych terenów opracowano następujące zasady ogólne zagospodarowania turystycznego:

·        W lasach gminy odznaczających się wybitnymi walorami turystycznymi, ruch turystyczny powinien być skierowany głównie na wyznaczone ścieżki dydaktyczne i szlaki turystyczne (piesze, rowerowe, konne).
·        Swobodną penetracje lasów należy ograniczyć do terenów najbardziej odpornych na antropopresję tj. do drzewostanów starszych klas na siedliskach boru mieszanego świeżego i lasu świeżego.
·        Preferowany jest rozwój infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej na terenach położonych na przedpolu Puszczy Białowieskiej, o korzystnych warunkach fizjograficznych do rozwoju turystyki pobytowej.
·        Preferuje się dostosowanie skali i formy architektonicznej zabudowy rekreacyjno - turystycznej do regionalnej formy zabudowy, zwłaszcza lokalizowanej na terenie istniejących struktur osadniczych bądź w powiązaniu z nimi.
·        Dopuszcza się lokalizację zabudowy turystyczno - rekreacyjnej po za strukturami układów osadniczych pod warunkiem wyposażenia w media infrastruktury technicznej oraz stosowania odpowiednich standardach zabudowy.
·        Zakłada się konieczność budowy zaplecza usługowego  i rekreacyjnego (sportowego) w miejscowościach o dominującej funkcji turystycznej.
·        Dopuszcza się wykorzystanie opuszczonych obór w Postołowie na utworzenie klubu jeździeckiego, ośrodka hipoterapii bądź innych form turystyki pobytowej.
·        Na terenie miejscowości Topiło dopuszcza się rozwój funkcji rekreacyjnej w umiarkowanym stopniu, w dostosowaniu do istniejących parametrów zagospodarowania terenu (dostosowanie do istniejących wielkości działek oraz parametrów zabudowy i regionalnego charakteru; ponadto zakłada się poprawę wyposażenia w infrastrukturę techniczną.

 

Funkcje wielokierunkowej działalności gospodarczej,

 w tym produkcyjnej.

Obecna struktura działalności produkcyjnej jest mało zróżnicowana, oparta głównie na pięciu zakładach przetwórstwa drzewnego i wytwórni mas bitumicznych zlokalizowanych w głównym paśmie rozwoju osadnictwa (Dubiny, Nowosady, Lipiny). Założono utrzymanie i rozwój występujących funkcji produkcyjnych i usługowych. oraz możliwość wykorzystania istniejącego nie zagospodarowanego majątku trwałego do celów produkcyjno - usługowo - składowych. Aby pobudzić gospodarczo teren gminy i zróżnicować działalność gospodarczą planuje się budowę zakładu ceramiki budowlanej w Trywieży, którego produkcja będzie oparta na udokumentowanych złożach surowców ilastych znajdujących się w okolicach tej miejscowości.
Na terenach o dominacji funkcji rolniczej i turystycznej dopuszczono lokalizacje drobnej produkcji w istniejącej strukturze osadniczej, pod warunkiem zabezpieczenia pełnego wyposażenia infrastrukturę techniczną oraz odpowiednich standardów zabudowy. Preferowany jest rozwój zabudowy usługowej w obrębie istniejących miejscowości zgodnie z zasadami określonymi dla tych terenów.
Na terenach wielofunkcyjnego rozwoju osadnictwa założono lokalizację zabudowy usługowej i usługowo - produkcyjnej w obrębie istniejących struktur osadniczych bądź w powiązaniu z nimi. Dopuszczono także lokalizacje zabudowy usługowo - produkcyjnej poza istniejącymi strukturami osadniczymi. W obydwu przypadkach warunkiem koniecznym jest wyposażenie w pełną infrastrukturę techniczną i zapewnienie odpowiednich standardów zabudowy.

3.2           System komunikacji i infrastruktura techniczna

Opisany powyżej funkcjonalny rozwój gminy determinowany jest rozwojem infrastruktury technicznej oraz systemu komunikacji, ponieważ ich rozwój decyduje:

·        dostępności do terenów i ich atrakcyjności inwestycyjnej, co za tym idzie warunkach rozwoju gospodarczym gminy,
·        o warunkach gospodarowania i stosowanych metodach produkcji, szczególnie w rolnictwie,
·        o poziomie i warunkach życia mieszkańców,
·        o wpływie działalności na środowisko naturalne oraz jego ochronie przed zanieczyszczeniami,
·        o spójności przestrzennej i funkcjonalnej gminy oraz całego województwa podlaskiego.

 

System komunikacji

System komunikacji omówiony został w punkcie 2.4.2. Jak wspomniano układ funkcjonalny jest wystarczający na potrzeby gminy i jej mieszkańców. Natomiast niezadowalający jest ich stan techniczny. Drogi wojewódzkie jak i powiatowe wymagają kapitalnego remontu. Jednak te zadania są w gestii właściciela dróg, którym jest Podlaski Urząd Marszałkowski bądź Starostwo Hajnowskie.
Gmina jest właścicielem i zarządcą dróg gminnych. Z 34 km dróg gminnych tylko niecałe 2,7 km posiada nawierzchnię utwardzoną. Rada Gminy postawiła sobie za cel ich zmodernizowanie i ułożenie na nich nawierzchni asfaltowej. Z uwagi na koszty oraz możliwości finansowe gminy modernizacja dróg musi być rozłożona w czasie. Ponadto w celu zapewnienia bezpieczeństwa planuje się budowę bądź modernizację oświetlenia ulicznego wzdłuż dróg na terenach zabudowanych.
Bardzo ważnym problemem jest również stan dróg dojazdowych do pól, które są w zarządzie gminy. Będą one utwardzane w dalszej kolejności po modernizacji dróg gminnych.

 

Gospodarka wodno ściekowa

Gospodarka wodno - ściekowa również została omówiona w części II. Gmina jest zwodociągowana w 100 %. Gorzej jest z siecią kanalizacyjną. Do kanalizacji zbiorczej podłączonych jest tylko 23,4% gospodarstw domowych. Dlatego tez niezbędna jest w jej rozbudowa. Rada gminy również postawiła sobie za cel rozbudowę sieci kanalizacyjnej w zabudowie zwartej oraz budowę przyzagrodowych oczyszczalni ścieków w budownictwie kolonijnym - rozproszonym. Jest to szczególnie ważne z uwagi położenie gminy. 60% jej powierzchni należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej i koniecznością ochrony wód znajdujących się na tym obszarze przed zanieczyszczeniem.

Gospodarka zasobami wodnymi.

Oprócz ochrony wód przed zanieczyszczeniem nieczyszczonymi ściekami bardzo poważnym problemem jest obserwowane w ostatnich latach zjawisko obniżania się poziomu wód gruntowych na terenie gminy, szczególnie w zachodniej i północno zachodniej części gminy gdzie przeprowadzono regulację rzek i pełną meliorację. Jest to szczególnie ważne, ponieważ w tej części gminy planowany jest rozwój produkcji rolnej. Dlatego też planuje się wybudowanie systemu zbiorników retencyjnych w Orzeszkowie, Dubinach, Chytrej i w Trywieży oraz przebudowę zbiornika w Topiłowie, umożliwiających podniesienie poziomu wód gruntowych a także nawodnienie w razie potrzeby gruntów rolnych. Wybudowanie zbiorników retencyjnych powiązane z ich rekreacyjnym zagospodarowaniem wpłynie na poprawę atrakcyjności turystycznej gminy.

 

Gospodarka odpadowa

Gmina Hajnówka nie ma zorganizowanego systemu zbiórki odpadów. Mieszkańcy indywidualnie wywożą odpady na 2 wysypiska zlokalizowane w pobliżu wsi Stare Berezowo i Nowosady. Wysypiska te nie spełniają wymagań i muszą być zamknięte oraz zrekultywowane. Gospodarka odpadowa wymaga jak najszybszego uporządkowania. Planuje się wybudować w latach 2006 - 2008 Gminne Wysypisko Odpadów Stałych w miejscowości Dubiny, ustawienie kontenerów na odpady we wszystkich miejscowościach gminy oraz wprowadzenie selektywnej zbiórki surowców wtórnych „u źródła. W 2003 r zostało zamkniętych 10 wysypisk w miejscowościach Trywieża, Rzepiski, Olchowa Kładka, Dubicze, Osoczne, Nowoberezowo, Mochnate, Orzeszkowo, Dubiny, Lipiny. Planuje się ich rekultywację w roku 2004.

 

3.3           Infrastruktura społeczna.

O jakości życia mieszkańców decyduje tez rozwój infrastruktury społecznej - oświaty, opieki społecznej, służby zdrowia. Bardzo ważną sprawą jest jej jakość i dostępność.

Oświata i sport

Jak wspomniano części II sieć szkolna w Gminie Hajnówka składa się z trzech szkół podstawowych i gimnazjum. Sieć ta jest wystarczająca na potrzeby mieszkańców i w najbliższym czasie nie ulegnie zmianie. Stan techniczny szkół jest dobry. Są one wyposażone w pracownie komputerowe. Jednak żadnej szkole nie ma sali gimnastycznej. Zajęcia prowadzone są na korytarzach szkolnych. Dlatego tez mając na uwadze dobro dzieci, ich zdrowie i właściwy rozwój fizyczny Rada Gminy postanowiła wybudować salę gimnastyczną wraz z zespołem boisk sportowych przy Szkole Podstawowej i Gimnazjum w Dubinach. Sala ta oraz boiska będą udostępniona wszystkim szkołom. Po południu będą mogli z nich korzystać również mieszkańcy gminy. Ponadto sala będzie pełnić również funkcję sali widowiskowej, ponieważ na terenie gminy nie ma takiego obiektu.

Na terenie gminy nie istnieje faktycznie żadna baza rekreacyjno - sportowa. Pierwszym krokiem w tym kierunku będzie budowa centrum rekreacji w Lipinach.

Opieka społeczna

Jak wspomniano w części II Gmina Hajnówka ”starzeje się”. W wyniku procesów demograficznych zmniejsza się liczba ludności. W wyniku spadku liczby mieszkańców w wieku przed i produkcyjnym przy wzroście liczby emerytów i rencistów w najbliższym czasie będzie zwiększać się liczba samotnych osób (w większości kobiet) wymagających opieki. Dlatego też Rada Gminy postanowiła utworzyć wspólnie z Parafią Prawosławną Dom pomocy Społecznej w Dubinach, w którym to mogliby znaleźć opiekę ludzie starsi i samotni.
Bardzo ważnym problemem jest uzależnienie od alkoholu. Oprócz pomocy rzeczowej i finansowej udzielanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej, dzieci z rodzin patologicznych powinny być objęte specjalną formą opieki realizowaną w świetlicach socjoterapeutycznych i w domach dziennego pobytu. Na dzień dzisiejszy istnieją tylko świetlice socjoterapeutyczne zlokalizowane przy szkołach. Dlatego też bardzo cennym i potrzebnym pomysłem jest organizacja domu dziennego pobytu w Mochnatem.
Również poważnym problemem jest duża liczba osób niepełnosprawnych. Dlatego tez Rada Gminy chce zachęcić osoby prywatne do Budowy ośrodka rehabilitacyjnego wraz ze stadniną koni w Postołowie, w którym osoby niepełnosprawne mogłyby być rehabilitowane. W tym celu będą dokonane niezbędne zmiany w szczegółowym planie zagospodarowania przestrzennego gminy umożliwiające wybudowanie ośrodka.

 

3.4    Lista zadań do zrealizowania

W poprzednich punktach części III zostały określone i opisane zadania, które należy zrealizować, aby rozwiązać problemy utrudniające rozwój gminy zidentyfikowane w części II niniejszego programu. Dotyczą one:

  • gospodarki wodno ściekowej,
  • gospodarki odpadami,
  • gospodarki zasobami wodnymi,
  • układu komunikacyjnego gminy,
  • aktywizacji gospodarczej gminy,
  • poprawy infrastruktury społecznej.

Z uwagi na znaczne nakłady finansowe, jakie należy ponieść oraz możliwości gminy, realizacja tych zadań musi być rozłożona w czasie. W ramach każdego zadania zostały opracowane konkretne projekty inwestycyjne. Zostały przeprowadzone szerokie konsultacje społeczne. W oparciu o opinie mieszkańców stworzono listę projektów inwestycyjnych według hierarchii ważności wynikającej z wagi danego problemu dla społeczności z podziałem na okresy realizacji. Ponadto wprowadzono podział projektów na projekty realizowane z Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego w ramach priorytetu 3 - Rozwój lokalny, realizowanych przez Gminę Hajnówka i na projekty realizowane bądź to przez gminę lub osoby prywatne w ramach innych priorytetów ZPORR i innych programów.

Lista projektów realizowanych w ramach priorytetu 3 - Rozwój lokalny ZPORR

 

l.p.

Nazwa zadania

Okres realizacji

Lata 2004 - 2006

1.

Kanalizacja sanitarna w Dubinach - II etap

2004

2.

Modernizacja drogi Czyżyki - Nowoberezowo

2004

3.

Wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami - I etap
Rekultywacja zamkniętych składowisk odpadów: w Trywieży, Rzepiskach, Olchowej Kładce, Dubiczach Osocznych, Nowoberezowie, Mochnatem, Orzeszkówie,  Dubinach i Lipinach

2004

4.

Modernizacja drogi Nowoberezowo - osiedle po PGR

2004-2005

5.

Budowa sali sportowej w Dubinach z zespołem boisk

2005

6.

Kanalizacja sanitarna w Lipinach

2005

7.

Wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami - II etap
Ustawienie kontenerów na odpady w miejscowościach na terenie Gminy Hajnówka i wprowadzenie selektywnej zbiórki surowców wtórnych u źródła

2005

8.

Kanalizacja sanitarna Dubiny - III etap i Nowosady

2005-2006

9.

Modernizacja dróg gminnych w Dubinach ul. Torowa, Graniczna,

2005-2006

10.

Organizacja domu pomocy społecznej w Dubinach - I etap

2005-2006

11.

Budowa oświetlenia ulicznego w Pasiecznikach Dużych

2005-2006

12.

Wymiana oświetlenia na energooszczędne we wszystkich miejscowościach na terenie gminy

2005-2006

13.

Budowa oświetlenia ulicznego w Postołowie - zabudowa kolonijna oraz w Dubinach - przedłużenie oświetlenia w ulicy Nowej

2005-2006

Lata 2007 2013

14

Budowa oczyszczalni ścieków w Nowosadach

2007

15

Budowa zbiornika retencyjnego w miejscowości Trywieża

2007

16.

Kanalizacja sanitarna i oczyszczalnia ścieków w Orzeszkowie

2007

17.

Kanalizacja sanitarna Dubicze Osoczne - Chytra

2007

18.

Budowa kanalizacji sanitarnej w Postołowie i Sawinym Grodzie

2007

19

Droga Nowokornino - Gródówka

2007

20.

Wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami - III etap
Budowa gminnego wysypiska odpadów w Dubinach i rekultywacja nieczynnych wysypisk w Nowosadach i Starym Berezowie

2007-2008

21.

Modernizacja dróg gminnych w Dubinach ul. Łąkowa, Nowa,  Wesoła, Cegielniana, Grzybowa i Zajęcza

2007-2013

22.

Organizacja domu dziennego pobytu w Mochnatern

2007-2008

23.

Organizacja domu pomocy społecznej w Dubinach - II etap

2007-2008

24.

Budowa kanalizacji Nowokornino -Trywieża - Kotówka

2008-2009

25

Budowa zbiornika retencyjnego w Chytrej

2008-2009

26.

Droga Dubicze Osoczne - Chytra - Progale

2008-2010

27.

Budowa drogi do Skryplewa i ulicy w Skryplewie

2009

28.

Budowa drogi Mochnate - Dubicze Osoczne

2009

29.

Budowa kanalizacji Rzepińska - Borysówka -Wasilkowo

2010

30.

Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków w zabudowie rozproszonej i kolonijnej oraz w małych miejscowościach

2010-2011

31.

Asfaltowanie dróg gminnych publicznych (pozostałe)

2010-2012

32.

Przebudowa zbiornika retencyjnego w miejscowości Topiło

2010-2012

 

Lista projektów realizowanych w ramach innych priorytetów ZPORR i innych programów.

l.p.

Nazwa zadania

Okres realizacji

Lata 2004 - 2006

1.

Budowa zakładu ceramiki budowlanej w Trywieży

2004-2005

2.

Budowa zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego

2004-2006

3.

Budowa ośrodka rehabilitacyjnego wraz ze stadniną koni w Postołowie

2005-2006

4.

Budowa centrum rekreacji w Lipinach

2007

5.

Budowa zbiorników małej retencji w Orzeszkowie i Dubinach,

2007-2011

6.

Budowa ścieżek rowerowych przy drogach wojewódzkich
·                     Golakowa Szyja  - Nowosady - Dubiny, Białowieża-Hajnówka (dwustronne)
·                     Stare Berezowo - Hajnówka, Granica z gm. Dubicze Cerkiewne-Hajnówka (jednostronne)

2011


IV     Realizacja projektów w ramach ZPORR priorytetu 3 - Rozwój lokalny

 

4.1    Projekty planowane do realizacji w latach 2004 -2006.

Na podstawie listy projektów planowana jest w tym okresie realizacja 13 projektów. Dla każdego projektu została opracowana matryca projektu, w której podano najważniejsze dane dotyczące projektu, tj. nazwę projektu, określenie kolejności realizacji, przewidziany okres realizacji, oczekiwane rezultaty, podmioty uczestniczące w  wdrażaniu oraz budżet projektu z podziałem na źródła finansowania.

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 1

Nazwa zadania

Kanalizacja sanitarna w Dubinach - II etap

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami,

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów,

Poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubiny, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanalizacyjnej o długości ........km i .... szt. przykanalików o długości .... km,

Wzrost o ......ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o...... %.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o ..... m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Kanalizacja sanitarna w Dubinach

II kw. 2004

IV kw.2004

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

582.6

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

88,6 (15,2%)

58,0 (10,0%)

-

436, 0 (74,8%)

-

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 2

Nazwa zadania

Modernizacja drogi Czyżyki - Nowoberezowo

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków funkcjonowania gospodarstw rolnych oraz warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Czyżyki - Nowoberezowo, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Modernizacja drogi Czyżyki - Nowoberezowo 

II kw. 2004 r.

IV kw. 2004 r.

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

231,8

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

35,8 (15,4%)

23,0 (10%)

0-

173,0 (74,6%)

0

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 3

Nazwa zadania

Wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami - I etap

 Rekultywacja zamkniętych składowisk odpadów: w Trywieży, Rzepiskach, Olchowej Kładce, Dubiczach Osocznych, Nowoberezowie, Mochnatem, Orzeszkówie,  Dubinach i Lipinach

Cele

Kompleksowe wprowadzenia zagospodarowania odpadów na terenie gminy obejmującego wprowadzenie gromadzenia odpadów w kontenerach, selektywnej zbiórki surowców wtórnych, u „źródła”, budowę gminnego wysypiska odpadów stałych w Dubinach i rekultywacje nieczynnych wysypisk wiejskich.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Trywież. Rzepiski, Olchowa Kładka, Dubicze Osoczne, Nowoberezowo, Mochnate, Orzeszkowo, Dubiny, Lipiny, Nowosady i Stare Berezowo, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Rekultywacja nieczynnych wysypisk odpadów o powierzchni .... ha.

Zlikwidowanie 10 nielegalnych wysypisk odpadów

Poprawa czystości środowiska.

 

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Rekultywacja istniejących składowisk:

 w Trywieży. Rzepiskach, Olchowej Kładce, Dubiczach Osocznych, Nowoberezowie, Mochnatem, Orzeszkówie, Dubinach i Lipinach

III kw. 2004 r.

IV kw. 2009 r

 

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

80,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

12,0 (15%)

8,0 (10%)

-

60,0 ( 75%)

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 4

Nazwa zadania

Modernizacja drogi Nowoberezowo -

osiedle po PGR

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków funkcjonowania gospodarstw rolnych oraz warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Nowoberezowo, osiedle po PGR, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości 0,5 km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Modernizacja drogi 500mb. Nowoberezowo - osiedle po PGR

III kw. 2004

II kw. 2005

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

115,4

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

17,4 (15,0%)

11,5 (10,0%)

-

86,5 (75,0%)

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 5

Nazwa zadania

Budowa sali sportowej w Dubinach

z zespołem boisk

Cele

Poprawa warunków nauki i rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży

Podniesienie atrakcyjności terenów gminy jako miejsca zamieszkania i wypoczynku

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubiny, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sali o wymiarach areny 24 X 12 m,

Wybudowanie 3 boisk sportowych o powierzchni ........ m2

Poprawa warunków nauki i rozwoju fizycznego 250 uczniów

Poprawa warunków życia mieszkańców,

Stworzenie 3 nowych miejsc pracy,

Podniesienie atrakcyjności terenów gminy jako miejsca zamieszkania i wypoczynku

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa sali sportowej w Dubinach z zespołem boisk sportowych

I kw. 2005 r.

IV kw. 2005 r.

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

2.455,0

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

368,5 (15,0%)

245,5 (10%)

-

1.841,0 (75,0%)

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 6

Nazwa zadania

Kanalizacja sanitarna w Lipinach

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami,

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów,

Poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Lipiny, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości 3,14 km, kanału tłocznego o długości 0,103 km i 97 szt. przykanalików o długości 2,089 km

Wzrost o 97 ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o 5,9 %.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o 61 m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Zwiększenie ilości inwestycji w gminie o .......

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Kanalizacja sanitarna w Lipinach

II kw. 2005 r.

III kw. 2005 r.

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

1.183,6

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

177,9 (15,0%)

118,0 (10,0%)

-

887,7 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 7

Nazwa zadania

Wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami -  II etap

Ustawienie kontenerów na odpady w miejscowościach na terenie Gminy Hajnówka i wprowadzenie selektywnej zbiórki surowców wtórnych u źródła

Cele

Kompleksowe wprowadzenia zagospodarowania odpadów na terenie gminy obejmującego wprowadzenie gromadzenia odpadów w kontenerach, selektywnej zbiórki surowców wtórnych, u „źródła”, budowę gminnego wysypiska odpadów stałych w Dubinach i rekultywacje nieczynnych wysypisk wiejskich.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Wszystkie miejscowości Gminy Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Ustawienie 35 kontenerów KP - 7 na odpady komunalne,

Rozdanie 12000 worków na  selektywną zbiórką surowców wtórnych w gospodarstwach domowych

Objecie 1000 gospodarstw domowych selektywną zbiórką surowców wtórnych

Zagospodarowanie ...... Mg odpadów  komunalnych rocznie na wysypiskach odpadów,

Odzyskanie ...... Mg surowców wtórnych

Poprawa czystości na terenie 293,15 km2,

Stworzenie 4 nowych miejsc pracy

Poprawa warunków życia mieszkańców

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Ustawienie kontenerów na odpady w tych miejscowościach na terenie gminy Hajnówka gdzie likwiduje się wysypiska śmieci oraz w Łozicach i Smolanym Sadku

III kw. 2004

IV kw. 2009

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

200,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

30,0 (15%)

20,0 (10%)

-

150,0 (75%)

-

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 8

Nazwa zadania

Kanalizacja sanitarna Dubiny - III etap i Nowosady

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami,

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów,

Poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubiny, Nowosady, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości .. km, kanału tłocznego o długości ... km i ... szt. przykanalików o długości .... km

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Kanalizacja sanitarna w Dubinach III etap i Nowosady

II kw. 2005

III kw. 2006

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

2.517,2

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

378,3 (15,0%)

251,0 (10,0%)

-

1887,9 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 9

Nazwa zadania

Modernizacja dróg gminnych w Dubinach: ul. Towarowej i  Granicznej

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Wieś Dubina, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Modernizacja dróg gminnych w Dubinach: ul. Towarowej i Granicznej

II kw. 2005

III kw. 2006

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

276,9

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

41,5 (15%)

27,6 (10%)

-

207,8 (75%)

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 10

Nazwa zadania

Organizacja domu pomocy społecznej w Dubinach

I etap

Cele

Objecie opieką osób samotnych znajdujących się trudnej sytuacji finansowej, i bezdomnych

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Parafia Prawosławna

Lokalizacja

Dubiny, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie domu pomocy o kubaturze ..... m3

Objęcie opieką ...... osób

Zlikwidowanie bezdomności na terenie gminy.

Przeciwdziałanie marginalizacji społeczeństwa

Stworzenie .... nowych miejsc pracy.

 

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Organizacja domu pomocy społecznej w Dubinach

I kw. 2005

IV kw. 2008

Szacowany koszt etapu (tys. zł):

500,0

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

50,0 (10%)

-

375,0 (75%)

75,0 (15%)

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 11

Nazwa zadania

Budowa oświetlenia ulicznego w Pasiecznikach Dużych

Cele

Poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Podniesienie atrakcyjności terenów jako miejsca zamieszkania

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Pasieczniki Duże, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie linii oświetleniowej o długości .... m,

Zamontowanie .... opraw oświetleniowych i mocy ... kW.

Wzrost ilości dróg oświetlonych o .... m

Zmniejszenie liczby kolizji i wypadków samochodowych.

Wzrost liczby mieszkańców o ...osób.

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa oświetlenia ulicznego w Pasiecznikach Dużych

II kw. 2005

IV kw. 2006

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

30,0

Źródła finansowania projektu w tys. zł. /%

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

4,5 (15%)

3,0 (10%)

-

22,5 (75%)

 

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 12

Nazwa zadania

Wymiana oświetlenia na energooszczędne we wszystkich miejscowościach na terenie gminy

Cele

Zmniejszenie zużycia energii elektrycznej.

Poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Podniesienie atrakcyjności terenów jako miejsca zamieszkania

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Wszystkie miejscowości Gminy Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wymiana .... opraw na oprawy energooszczędne.

Zmniejszenie mocy oświetlenia o .... kW.

Zwiększenie o .... % ulic oświetlanych oświetleniem energooszczędnym.

Zmniejszenie kosztów eksploatacji oświetlenia o .... tys. zł.

Zmniejszenie liczby kolizji i wypadków samochodowych o ...

Wzrost liczby mieszkańców o ...osób.

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Wymiana oświetlenia na energooszczędne we wszystkich miejscowościach na terenie gminy

II kw. 2005

IV kw. 2006

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

210,6

Źródła finansowania projektu w tys. zł. /%

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

31,7 (15%)

21,0 (10%)

-

157,9 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 13

Nazwa zadania

Budowa oświetlenia ulicznego w Postołowie - zabudowa kolonijna oraz w Dubinach - przedłużenie oświetlenia w ulicy Nowej

Cele

Poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Podniesienie atrakcyjności terenów jako miejsca zamieszkania

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Postołowo, Dubiny, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie linii oświetleniowej o długości .... m,

Zamontowanie .... opraw oświetleniowych i mocy ... kW.

Wzrost ilości dróg oświetlonych o .... m

Zmniejszenie liczby kolizji i wypadków samochodowych.

Wzrost liczby mieszkańców o ...osób.

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa oświetlenia ulicznego w Postołowie - zabudowa kolonijna oraz w Dubinach - przedłużenie oświetlenia w ulicy Nowej

II kw. 2005

IV kw. 2006

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

30,0

Źródła finansowania projektu w tys. zł. /%

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

4,5 (15%)

3,0 (10%)

-

22,5 (75%)

-

 

 

 

4.2    Projekty planowane do realizacji na lata 2007 i dalsze.

 

Na podstawie listy projektów planowana jest w tym okresie realizacja kolejnych 17 projektów. Podobnie jak w punkcie 4.1, dla każdego projektu została opracowana matryca projektu, w której podano najważniejsze dane dotyczące projektu, tj. nazwę projektu, określenie kolejności realizacji, przewidziany okres realizacji, oczekiwane rezultaty, podmioty uczestniczące w wdrażaniu oraz budżet projektu z podziałem na źródła finansowania.

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 14

Nazwa zadania

Budowa oczyszczalni ścieków w Nowosadach

Cele

  • Ochrona wód powierzchniowych o powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami,
  • zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów,
  • poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Nowosady

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie oczyszczalni ścieków o wydajności ..... m3 / dobę

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Kanalizacja sanitarna i oczyszczalnia ścieków w Orzeszkowie

2007

2007

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 (15%)

 (10%)

-

 (75%)

-

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 15

Nazwa zadania

Budowa zbiornika małej retencji w Trywieży

Cele

Poprawa stanu nawodnienia na terenie.

Poprawa atrakcyjności turystycznej gminy,

Wzrost ruchu turystycznego.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Nadleśnictwo Hajnówka

Lokalizacja

Trywież, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie zbiornika o powierzchni .... ha i pojemności ...... m3

Poprawa stanu nawodnienia na terenie .......... ha

Poprawa atrakcyjności turystycznej gminy,

Wzrost ruchu turystycznego o ....... osób/rok

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa zbiornika małej retencji w Trywieży

2007

2007

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

2.000,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

200,0

-

1.500,0

300,0

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 16

Nazwa zadania

Kanalizacja sanitarna i oczyszczalnia ścieków w Orzeszkowie

Cele

Ochrona wód powierzchniowych o powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami, zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów, poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Orzeszkowo

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości .. km, kanału tłocznego o długości ... km i ... szt. przykanalików o długości .... km

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Kanalizacja sanitarna i oczyszczalnia ścieków w Orzeszkowie

2006

2007

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

2.432.6

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

365,0 (15%)

243,0 (10%)

-

1824,0 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 17

Nazwa zadania

Kanalizacja sanitarna Dubicze Osocze - Chytra

Cele

Ochrona wód powierzchniowych o powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami, zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów, poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubicze Osocze, Chytra, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości .. km, kanału tłocznego o długości ... km i ... szt. przykanalików o długości .... km

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Kanalizacja sanitarna Dubicze Osocze - Chytra

2007r.

2007r.

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

1.500,0

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

225,0 (15%)

150,0 (10%)

-

1125,0 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 18

Nazwa zadania

Budowa kanalizacji w Postołowie i Sawinym Grodzie

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami, zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów, poprawa warunków życia mieszkańców,

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Postołowo, Sawiny Gród, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości .. km, kanału tłocznego o długości ... km i ... szt. przykanalików o długości .... km

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa kanalizacji w Postołowie i Sawinym Grodzie

2006

2007

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

1.000,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

150,0 (15%)

100,0(10%)

-

750,0 (75%)

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 19

Nazwa zadania

Droga Nowokornikowo - Gródówka

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Nowokornikowo, Gradówka, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Droga Nowokornikowo - Gródówka

2007

2007

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

-

-

 

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 20

Nazwa zadania

Wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami - III etap

Budowa gminnego wysypiska odpadów w Dubinach i rekultywacja nieczynnych wysypisk w Nowosadach i Berezowie Starym

Cele

Kompleksowe wprowadzenie zagospodarowania odpadów na terenie gminy obejmującego wprowadzenie gromadzenia odpadów w kontenerach, selektywnej zbiórki surowców wtórnych, u „źródła”, budowę gminnego wysypiska odpadów stałych w Dubinach i rekultywacje nieczynnych wysypisk wiejskich.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubiny

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie wysypiska odpadów stałych o powierzchni ... Ha i pojemności .... m3.

Objecie 1000 gospodarstw domowych selektywną zbiórką surowców wtórnych

Zagospodarowanie ...... Mg odpadów  komunalnych rocznie na wysypiskach odpadów,

Odzyskanie ...... Mg surowców wtórnych

Poprawa czystości na terenie 293,15 km2,

Stworzenie 4 nowych miejsc pracy

Poprawa warunków życia mieszkańców

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa gminnego składowiska odpadów stałych w Dubinach

II kw. 2004

IV kw. 2009

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

2.500.000,00

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

375,0 (15%)

250,0 (10%)

-

1875,0 (75%)

-

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 21

Nazwa zadania

Modernizacja dróg gminnych w Dubinach: ul. Łąkowa, Nowa, Graniczna, Wesoła, Cegielniana i Grzybowa

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubinach, Gmina Hajnówka

 

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru      

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Modernizacja dróg gminnych w Dubinach ul. Łąkowa, Nowa, Graniczna, Wesoła, Cegielniana i Grzybowa

2007

2013

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

-

-

 

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 22

Nazwa zadania

Organizacja domu dziennego pobytu w Mochnatem

Cele

Opieka nad dziećmi z rodzin patologicznych oraz znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej,

Zorganizowanie świetlicy socjoterapeutycznej

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Mochnate, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Powierzchnia domu w m2...

Liczba dzieci objętych opiek ..

Zwiększenie o .... liczby dzieci objętych opieką socjoterapeuty,

Zwiększenie o ..... liczby dzieci objętych dożywianiem.....

Zwalczanie patologii społecznych i zjawiska wykluczenia.

Zmniejszenie liczby dzieci niedożywionych.

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Organizacja domu dziennego pobytu w Mochnatem

2007

2008

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

1.600,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

240,0 (15%)

160,0 (10%)

-

1200,0 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 23

Nazwa zadania

Organizacja domu pomocy społecznej w Dubinach

II etap

Cele

Objecie opieką osób samotnych znajdujących się trudnej sytuacji finansowej, i bezdomnych

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Parafia Prawosławna

Lokalizacja

Dubiny, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie domu pomocy o kubaturze ..... m3

Objęcie opieką ...... osób

Zlikwidowanie bezdomności na terenie gminy.

Przeciwdziałanie marginalizacji społeczeństwa

Stworzenie .... nowych miejsc pracy.

 

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Organizacja domu pomocy społecznej w Dubinach

I kw. 2005

IV kw. 2008

Szacowany koszt etapu (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu w tys. zł. / %

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

(10%)

-

(75%)

(15%)

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 24

Nazwa zadania

Budowa kanalizacji Nowokornikowo - Trywieża - Kotówka

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami, zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów, poprawa warunków życia mieszkańców

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Nowokornikowo, Trywieża, Kotówka, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości .. km, kanału tłocznego o długości ... km i ... szt. przykanalików o długości .... km

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane rozpoczęcie realizacji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie realizacji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa kanalizacji Nowokornikowo - Trywieża - Kotówka

2008

2008

2009

2009

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

3.000,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

450,0 (15%)

300,0 (10%)

-

2250,0 (75%)

-

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 25

Nazwa zadania

Budowa zbiornika małej retencji w Chytrej

Cele

Poprawa stanu nawodnienia na terenie.

Poprawa atrakcyjności turystycznej gminy,

Wzrost ruchu turystycznego.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Nadleśnictwo Hajnówka

Lokalizacja

Chytra, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie zbiornika o powierzchni .... ha i pojemności ...... m3

Poprawa stanu nawodnienia na terenie .......... ha

Poprawa atrakcyjności turystycznej gminy,

Wzrost ruchu turystycznego o ....... osób/rok

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa zbiornika małej retencji w Chytrej

 

2008

 

2009

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

2.000,0

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

200,0

-

1.500,0

300,0

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 26

Nazwa zadania

Droga Dubicze Osocze - Chytra - Progale

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Dubicze Osocze, Chytra, Rogale, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru

o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

utworzonych miejsc pracy....

w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Droga Dubicze Osocze - Chytra - Progale

2008

2010

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

600,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

90,0 (15%)

60,0 (10%)

-

450,0 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 27

Nazwa zadania

Budowa drogi do Skryplewa i ulicy w Skryplewie

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Skryplewo, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa drogi do Skryplewa i ulicy w Skryplewie

2009

2009

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

250,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

37,5 (15%)

25,0 (10%)

-

187,5 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 28

Nazwa zadania

Budowa drogi Mochnate - Dubicze Osoczne

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Mochnate, Dubicze Osoczne

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa Mochnate - Dubicze Osoczne

2009

2009

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 (15%)

 (10%)

-

 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 29

Nazwa zadania

Budowa kanalizacji Rzepiska - Borysówka - Wasilkowo

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami, zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów, poprawa warunków życia mieszkańców

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Rzepiska, Borysówka, Wasilkowo, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie sieci kanału sanitarnego o długości .. km, kanału tłocznego o długości ... km i ... szt. przykanalików o długości .... km

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa kanalizacji Rzepiska - Borysówka - Wasilkowo

2010

2010

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

3.000,0

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

450,0 (15%)

300,0 (10%)-

-

2.250,0 (75%)

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 30

Nazwa zadania

Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków w zabudowie rozproszonej i kolonijnej oraz w małych miejscowościach

Cele

Ochrona wód powierzchniowych i powierzchni ziemi przed zanieczyszczeniem nie oczyszczonymi ściekami, zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów, poprawa warunków życia mieszkańców

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Teren Gminy Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie .... szt. przydomowych oczyszczalni

Wzrost o ... ilości gospodarstw podłączonych do kanalizacji,

Wzrost poziomu skanalizowania gminy o ...%.

Zwiększeni ilości oczyszczonych ścieków o .. m3/ dobę

Zwiększenie atrakcyjności terenów inwestycyjnych o powierzchni ..... ha.

Liczba utrzymanych / nowoutworzonych miejsc pracy.... w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane rozpoczęcie realizacji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie realizacji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków w zabudowie rozproszonej i kolonijnej oraz w małych miejscowościach

2010

2010

2013

2013

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

-

-

 

-

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 31

Nazwa zadania

Asfaltowanie dróg gminnych publicznych (pozostałe)

Cele

Poprawa układu komunikacyjnego Gminy Hajnówka

Poprawa warunków życia mieszkańców.

Zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej terenów.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Wójt Gminy Hajnówka

Lokalizacja

Teren Gminy Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Zmodernizowanie drogi o długości .... km i szerokości nawierzchni ..... m

Wzrost długości dróg o nawierzchni asfaltowej o ...... km,

Skrócenie czasu podróży o .... minut,

- Poprawa dostępu do obszaru     

  o powierzchni .... ha,

- poprawa warunków funkcjonowania .... gospodarstw oraz .... podmiotów gospodarczych,

- Liczba utrzymanych / nowo

  utworzonych miejsc pracy....

  w okresie 5 lat od zakończenia

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Asfaltowanie dróg gminnych publicznych (pozostałe)

2010

2012

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

-

-

 

-

 

 

 

KARTA ZADANIA/PROJEKTU NR 32

Nazwa zadania

Przebudowa zbiornika małej retencji w Topiłowie

Cele

Poprawa stanu nawodnienia na terenie.

Poprawa atrakcyjności turystycznej gminy,

Wzrost ruchu turystycznego.

Podmiot odpowiedzialny za realizację i podmioty współpracujące

Nadleśnictwo Hajnówka

Lokalizacja

Topiło, Gmina Hajnówka

Oczekiwane efekty realizacji zadania

Wskaźniki produktu

Wskaźniki rezultatu

Wskaźniki oddziaływania

Wybudowanie zbiornika o powierzchni .... ha i pojemności ...... m3

Poprawa stanu nawodnienia na terenie .......... ha

Poprawa atrakcyjności turystycznej gminy,

Wzrost ruchu turystycznego o ....... osób/rok

Harmonogram realizacji

Nazwa zadania

Planowane rozpoczęcie całej inwestycji (kwartał, rok)

Planowane zakończenie całej inwestycji (kwartał, rok)

Budowa zbiornika małej retencji w Topiłowie

 

2010

 

2012

Szacowany koszt zadania (tys. zł):

 

4.000,0

 

Źródła finansowania projektu

Budżet gminy

Budżet państwa

Środki prywatne

Środki UE

Inne

 

400,0

-

3.000,0

600,0

 

 

 

 

V      Powiązanie projektów z innymi działaniami.

5.1.  Realizowanymi na terenie województwa podlaskiego.

Zarząd Województw Podlaskiego opracował „Strategię Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2010”. „Planu rozwoju lokalnego Gminy Hajnówka” jest spójny z tą strategią. Istnieją powiązania projektów , które mają być realizowane w ramach z działaniami i priorytetami na terenie województwa podlaskiego. 

„Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2010” jest realizowana przez następujące priorytety i dziania:

1.            Podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej województwa, w tym:

-        Rozwój systemu transportowego województwa
-        Rozwój systemów energetycznych
-        Rozwój systemu telekomunikacyjnego
-        Rozwój systemów zaopatrzenia w wodę, odprowadzania i oczyszczania ścieków oraz usuwania i utylizacji odpadów stałych
-        Podniesienie rangi miasta Łomży z regionalnego ośrodka zrównoważonego rozwoju do funkcji ponadregionalnej.

2.            Wzmocnienie bazy ekonomicznej województwa, w tym:

-        Rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich
-        Rozwój turystyki i lecznictwa uzdrowiskowego
-        Rozwój produkcji i usług
-        Rozwój technologii informacyjnych.

3.            Rozwój instytucji i urządzeń infrastruktury społecznej o zasięgu i znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym w dziedzinie zdrowia, opieki społecznej i kultury oraz podwyższenia w ten sposób rangi i pozycji ośrodków regionalnych województwa i jego integracji wewnętrznej, w tym:

-        Poprawa warunków zamieszkiwania ludności
-        Rozwój rodziny i wsparcie wychowania młodego pokolenia
-        Rozwój lecznictwa i opieki socjalnej
-        Rozwój kultury i ochrona dziedzictwa kulturowego
-        Rozwój sportu i rekreacji.

4.      Zrównoważone gospodarowanie przestrzenią województwa
z zachowaniem ważnych w skali krajowej i europejskiej walorów przyrodniczych i kulturowych, a także z ich racjonalnym wykorzystaniem dla przyspieszonego rozwoju województwa, w tym:

-        Ochrona i kształtowanie środowiska.

5.      Rozwój międzynarodowych kontaktów regionalnych i wymiany, w tym współpracy przygranicznej i transgranicznej województwa z regionami Białorusi i Litwy oraz międzynarodowa promocja regionu, w tym:

-        Wspieranie rozwoju wymiany handlowej i kooperacji produkcyjnej z zagranicą - zwłaszcza z Litwą, Białorusią, republikami nadbałtyckimi i krajami Unii Europejskiej.
-        Rozwój funkcji targowych i kongresowych o zasięgu międzyregionalnym i międzynarodowym oraz udział województwa w targach i wystawach.
-        Promocja województwa poprzez wykreowanie specyficznego dla regionu produktu turystycznego.
-        Rozwój współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony transgranicznych walorów środowiska przyrodniczego.
-        Rozszerzenie kontaktów kulturalnych o zasięgu międzynarodowym i międzyregionalnym.
-        Rozwój współpracy z Polonią.

6.      Rozwój ogólnodostępnego systemu edukacji w tym ustawicznego kształcenia kadr, dostosowanego do potrzeb regionu, w tym:

-        Rozwój szkolnictwa średniego, wyższego oraz kształcenia ustawicznego.
-        Edukacja osób zagrożonych bezrobociem i pozostających bez pracy.

Strategia ta będzie realizowana przy współfinansowaniu z Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, do którego będą aplikowane wnioski z Gminy Hajnówka. Spójność „Planu Rozwoju Gminy Hajnówka” z tą strategią i ZPORR jest warunkiem uzyskania pomocy finansowej.

Odrębnym tematem jest podział kompetencji i zadań pomiędzy gminę a województwo samorządowe. Zadanie, jakie ma do spełnienia Zarząd Województwa na terenie Gminy Hajnówka ogranicza się tylko do zarządzania drogami wojewódzkimi. Czy i kiedy będzie ona modernizowana nie zależy to od Rady Gminy a od Sejmiku Województwa Podlaskiego.

5.2. Realizowanymi na terenie Gminy Hajnówka.

Od 1990 r., tj. od samego początku funkcjonowania samorządów w Polsce Rada Gminy i Wójt Gminy Hajnówka kładli szczególny nacisk na rozwiązywanie problemów związanych z niedostateczny rozwojem infrastruktury technicznej i społecznej. Mimo skromnych środków finansowych zostało zrealizowanych wiele projektów dotyczących:

·        gospodarki wodno ściekowej,
·        gospodarki odpadami,
·        układu komunikacyjnego gminy,
·        infrastruktury społecznej.

Gospodarka wodno ściekowej.

Zakończono w 100% wodociągowanie gmin. W sumie wybudowano 2 ujęcia wody w Orzeszkowie i Nowoberezowie oraz sieć wodociągową o długości 100,7 km. Została wybudowana gminna oczyszczalnia ścieków we wsi Mochnate o wydajności 150 m3 ścieków na dobę, wybudowano sieć kanalizacyjną w miejscowościach: Mochnate, Stare Berezowo, Dubicze Osoczne, Nowoberezowo oraz częściowo we wsi Dubicze (I etap) o łącznej długości 13,8 km.

 

Gospodarka odpadami

Zlikwidowano 10 istniejących wiejskich wysypisk odpadów nie spełniających wymagań.

 

Układ komunikacyjny gminy.

Zmodernizowano 2,7 km dróg gminnych, na których wykonano nawierzchnię asfaltową.

 

Infrastruktura społeczna.

Utworzono 15 świetlic wiejskich. W roku 2002 r. wybudowano w miejscowości Dubiny nowy budynek szkolny, w którym mieści się Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Publiczne.

 

VI     Oczekiwane wskaźniki osiągnięć Planu Rozwoju   

         Lokalnego.

 

Nadrzędnym celem wszystkich działań władz samorządowych Gminy Hajnówka jest zrównoważony rozwój gminy z poszanowaniem otaczającego go środowiska i z zachowaniem panującego krajobrazu. Tylko taki rozwój przyniesie poprawę warunków życia jej mieszkańców. Musi być przy tym zachowana spójność gospodarcza i komunikacyjna gminy z regionem. Taki rozwój może być osiągnięty przy właściwym zagospodarowaniu przestrzennym oraz odpowiednim poziomie infrastruktury technicznej i społecznej. Gmina musi być atrakcyjnym miejscem do zamieszkania, pracy i odpoczynku aby ludzie chcieli w niej mieszkać, pracować i inwestować. Tylko takie podejście może odwrócić niekorzystne trendy demograficzne, jakimi są zmniejszanie się ilości mieszkańców i zjawisko „starzenia się gminy”.

Podstawowymi celami realizacji planu na terenie Gminy Hajnówka są:

  • zwiększenie poziomu inwestycji,
  • tworzenie warunków do dywersyfikacji działalności gospodarczej,
  • wzrost mobilności zawodowej mieszkańców
  • poprawa warunków życia mieszkańców.

Osiągnięcie celów podstawowych możliwe będzie tylko przez realizację celów cząstkowych:

  • zwiększenie dostępności komunikacyjnej do wszystkich terenów gminy przez poprawę jakości dróg gminnych,
  • zwiększenie stopnia skanalizowania gminy,
  • wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami połączonej z systemem selektywnej zbiórki surowców wtórnych „u źródła”,
  • podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej obszarów przez rozbudowę uzbrojenia technicznego,
  • poprawę podstawowej infrastruktury społecznej.

Cele te będą realizowane w wyniku realizacji konkretnych projektów inwestycyjnych ujętych na liście i omówionych w części IV programu.

Realizacja projektów przyczyni się do realizacji celów cząstkowych.

Pożądanymi wskaźnikami, które będą również monitorowane są:

  • wzrost długości dróg o utwardzonej nawierzchni,
  • zwiększenie stopnia skanalizowania,
  • liczba gospodarstw domowych objęta zbiórką odpadów,
  • liczba wybudowanych obiektów infrastruktury społecznej,
  • liczba osób potrzebujących objętych opieką.

Ideałem będzie osiągnięcie przez te wskaźniki wartości 100%. Jednak to wymaga czasu i pieniędzy. Będą one rosły wraz z postępem w realizacji projektów. Program rozwoju gminy obejmuje na razie lata 2004 - 2012. W miarę potrzeby okres ten będzie przedłużany. Bardzo ważnymi wskaźnikami informującymi o realizacji wszystkich celów są wskaźniki odnoszące się do rozwoju gminy i wzrostu gospodarczego.

Są one następujące:

  • wzrost ilości pozwoleń na budowę ,
  • wzrost ilości podmiotów działających na terenie gminy,
  • wzrost ilości miejsc noclegowych,
  • wzrost zatrudnienia poza rolnictwem,
  • zmniejszenie wskaźnika bezrobocia,
  • wzrost dochodów mieszkańców,
  • liczba mieszkańców gminy.

Wskaźniki te powinny jak najszybciej rosnąć. Nie dotyczy to wskaźnika bezrobocia, który powinien być jak najniższy.

 

 

VII    Plan finansowy na lata 2004 - 2006.

 

                           W części IV została przedstawiona lista projektów, które Gmina Hajnówka zamierza w najbliższym czasie realizować. Dla każdego projektu został określony jego budżet oraz okres realizacji. Na lata 2004 - 2006 zaplanowano realizację 13 projektów. Założono, że będą one finansowane przez Gminę Hajnówkę w 15%, budżet Państwa 10% i Unię Europejską w 75%. W tabeli poniżej przedstawiono zestawienie zbiorcze w tysiącach złotych.

 

 

Nr
projektu

 

Koszt
całkowity

Źródło finansowania

Budżet Gminy
Hajnówka

Budżet
Państwa

Dofinansowanie
UE

inne

1.

582,6

88,6

58,0

436,0

0

2.

231,8

35,8

23,0

173,0

0

3.

80,0

12,0

8,0

60,0

0

4.

115,4

17,4

11,5

86,5

0

5.

2455,0

368,5

245,5

1841,0

0

6.

1183,6

177,9

118,0

887,7

0

7.

200,0

30,0

20,0

150,0

0

8.

2517,2

378,3

251,0

1887,9

0

9.

276,9

41,0

27,6

207,8

0

10.

500,0

0

50,0

375,0

75,0

11.

30

4,5

3,0

22,5

0

12.

210,6

31,7

21,0

157,9

0

13.

30

4,5

3,0

22,5

0

Razem:

8413,1

1190,2

839,6,0

6307,8

75,0

 

 

VIII   System wdrażania.

                           ”Plan rozwoju lokalnego Gminy Hajnówka” został zatwierdzony i przyjęty do realizacji uchwałą Rady Gminy Hajnówka i przekazany do realizacji dla Wójta Gminy Hajnówka. Jego wdrażaniem zajmą się pracownicy Urzędu Gminy, którzy będą realizowali projekty inwestycyjne określone w programie. Ich realizacja będzie zgodna z zasadami określonymi w ZPORR. Pracownicy zajmą się:

  • przygotowaniem wniosków aplikacyjnych i wszystkich niezbędnych dokumenty, załączniki i pozwolenia,
  • przygotowaniem dokumentacji technicznej projektów,
  • obsługą finansową projektów.
  • monitorowaniem realizacji projektów,
  • składaniem sprawozdań z ich realizacji.

IX     Sposoby monitorowania, oceny i komunikacji społecznej.

9.1. System monitorowania planu rozwoju lokalnego

                           Monitorowanie realizacji programu prowadzone będzie przez pracowników Urzędu Gminy Hajnówka. Będą oni na bieżąco prowadzili nadzór nad realizacją projektów. Mają oni dostęp do wszystkich danych dotyczących niezbędnych do kontrolowania zmian wskaźników osiągnięć określony w części VI. Badając ich zmiany będą na bieżąco oceniali prawidłowość z realizacji programu. Dane te będą przekazywane dla Wójta. Na każdej sesji Rady Gminy Wójt składa Radnym oraz Sołtysom oraz zaproszonym przedstawicielom przedsiębiorców, dyrektorów jednostek samorządowych i mieszkańcom gminy informacje ze swoich prac. W tym też sprawozdaniu będą informacje na wdrażania programu i realizacji projektów określonych przez ten program. Ponadto dwa razy do roku odbywają się zebrania wiejskie, na których również będzie omawiane wdrażanie programu i realizacja projektów z nim związanych.

W czasie tych sesji i spotkań wszystkie zainteresowane strony będą mogły zgłaszać zwoje wnioski i uwagi związane z realizacja programu, a także zgłaszać do niego ewentualne zmiany, które będą musiały być zatwierdzone przez Radę Gminy.

9.2.           Sposoby oceny planu rozwoju lokalnego

Istota oceny planu rozwoju lokalnego polega na prowadzeniu stałych obserwacji, dokonywania systematycznych pomiarów, określaniu narzędzi pomiarów przebiegu procesów, które nas interesują. Plan rozwoju lokalnego ma na celu wspomagać zrównoważony rozwój Gminy Hajnówka. Stosownie do tych dwóch funkcji powstaje zasadne wyróżnienie dwóch sfer jej obserwacji i oceny. Jedną sferą jest obserwacja Planu jako dokumentu planowania działań wspomagających rozwój z całą logiką uzasadniania tych działań, drugą zaś jest obserwacja i ocena wdrażania działań w życie.

Wzorcem dla oceny będzie ocena wskaźników oceny realizacji planu i planowanych zadań podanych w części VI oraz w kartach poszczególnych projektów.

9.3.           Sposoby inicjowania współpracy pomiędzy sektorem publicznym, prywatnym i organizacjami pozarządowymi

Powodzenie realizacji Planu Rozwoju Lokalnego Gminy Hajnówka uwarunkowane jest współpracą wszystkich sektorów. Już w okresie jego opracowywania były przeprowadzane szerokie konsultacje. Zaproszeni do nich zostali przedsiębiorcy z całego terenu gminu oraz przedstawiciele kościoła. W planie zostały uwzględnione wszystkie uwagi ora propozycje przez nich zgłoszone. Przy układaniu listy projektów planowanych do realizacji były pod uwagę projekty zgłoszone przez przedsiębiorców oraz Cerkiew Prawosławną.
Współpraca pomiędzy władzami gminy a sektorem prywatnym i kościołem na co dzień układa się bardzo dobrze. Tak jest w każdej małej gminie wiejskiej. Przedstawiciele pracodawców i proboszczowie parafii są zapraszani i chętnie uczestniczą w każdej sesji Rady Gminy. Uczestniczą również jako mieszkańcy gminy w zebraniach wiejskich. Mają swoich przedstawicieli w Radzie Gminy.

 

9.4.           Public Relations planu rozwoju lokalnego

Główne uwarunkowania społeczne planu rozwoju lokalnego to dostęp do informacji i sprawiedliwość rozstrzygnięć spraw z zakresu środowiska. Polska w 2003 roku ratyfikowała Konwencję o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa
w podejmowaniu decyzji oraz o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska z 1999r., podpisaną w Aarhus. Art. 7 Konwencji nakazuje zagwarantowanie udziału społeczeństwa w przygotowaniu planów i programów mających znaczenie dla środowiska lokalnego i określa podstawowe obowiązki organów państwowych w zakresie zapewnienia udziału społecznego w postępowaniach dotyczących tych dokumentów. Są to w szczególności:

  • ­         ustalenia zakresu podmiotowego konsultacji,
  • ­         ustalenia rozsądnych norm czasowych na poszczególne etapy konsultacji,
  • ­         przeprowadzenie konsultacji odpowiednio wcześnie w toku procedury decyzyjnej,
    gdy wszystkie warianty są jeszcze możliwe, a udział społeczeństwa może być skuteczny,
  • ­         należyte uwzględnienie konsultacji społecznych przy wydawaniu decyzji.

Jednakże organy państwowe same podejmują decyzję co do szczegółowych sposobów powiadamiania społeczeństwa, metod zbierania uwag i wniosków oraz terminu i czasu trwania konsultacji społecznych.

Niniejszy dokument został opracowany z uwzględnieniem  powyższych przepisów prawnych. Plan przygotowany został z udziałem szerokich konsultacji społecznych, przy uwzględnieniu głosów środowiska naukowego, gospodarczego, pracowniczego, kulturalnego i pozarządowego.

 

Metryka strony

Udostępniający: Urząd Gminy Hajnówka

Wytwarzający/odpowiadający: Barbara Ostapczuk

Wprowadzający: Barbara Ostapczuk

Data wprowadzenia: 2005-02-18

Data modyfikacji: 2006-01-20

Opublikował: Barbara Ostapczuk

Data publikacji: 2005-02-18